Thứ trưởng Bộ Y tế nói về lý do đề xuất hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi

Sự kiện: Sức khỏe

Tại họp báo "nóng" cung cấp thông tin cho báo chí về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) diễn ra chiều nay 27/10, Thứ trưởng Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà đã nói về lý do đề xuất hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi.

Họp báo chia sẻ về Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi)

15 giờ ngày 27/10, Bộ Y tế bắt đầu cuộc họp báo "nóng" cung cấp thông tin cho báo chí về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).

Chủ trì cuộc họp báo là Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cùng lãnh đạo Bộ Y tế, các cục, vụ, đơn vị liên quan, các nhà khoa học.

Chủ trì cuộc họp báo là Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cùng lãnh đạo Bộ Y tế. Ảnh: Gia Khiêm

Chủ trì cuộc họp báo là Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cùng lãnh đạo Bộ Y tế. Ảnh: Gia Khiêm

Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà chia sẻ tại buổi họp báo. Clip: Gia Khiêm

Mở đầu buổi họp báo, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà đã trình bày riêng về lý do xây dựng quy định hiến mô, bộ phận cơ thể người ở người dưới 18 tuổi trong dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) hướng tới mở rộng nguồn hiến, tăng cơ hội điều trị cho người bệnh, đồng thời siết chặt các biện pháp bảo vệ người hiến, đặc biệt là trẻ em.

Theo Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà, Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho hoạt động ghép tạng tại Việt Nam. Từ ca ghép tạng đầu tiên năm 1992 đến tháng 3/2026, cả nước thực hiện 11.187 ca ghép, cứu sống và cải thiện chất lượng cuộc sống cho nhiều người bệnh, trong đó có trẻ em.

Tuy nhiên, sau 20 năm thực hiện, luật đã bộc lộ những hạn chế, chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu điều trị và sự phát triển của y học. Việc sửa đổi nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân; tháo gỡ vướng mắc thực tiễn; hoàn thiện khung pháp lý theo hướng nhân đạo, công bằng, minh bạch, ngăn chặn mua bán mô, bộ phận cơ thể người và đẩy mạnh chuyển đổi số.

Lý do đề xuất hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi

Ông Hà cho hay pháp luật hiện hành chưa cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể kể cả ở người sống hay người chết. Trong khi đó, nhu cầu ghép tạng ở trẻ em vẫn lớn. Ước tính mỗi năm, trẻ em cần khoảng 55 ca ghép gan, 60 ca ghép thận; khoảng 200 bệnh nhi đang chờ ghép gan. Theo ý định của Bệnh viện Nhi Trung ương, số ca ghép tạng cho trẻ em hiện nay chỉ đáp ứng được được khoảng 30 % nhu cầu trẻ bị bệnh do pháp luật chưa cho phép hiến ở người dưới 18 tuổi…

Trên cơ sở tham khảo hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới và kinh nghiệm quốc tế, dự thảo thiết kế các điều kiện chặt chẽ, đặt quyền và lợi ích của trẻ lên hàng đầu. Theo đó, cấm lấy bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi khi còn sống; chỉ xem xét cho phép hiến mô tái sinh, như tế bào gốc tạo máu, trong những trường hợp giới hạn. Điều 20 Công ước Oviedo của Hội đồng châu Âu cho phép hiến mô tái sinh để điều trị cho anh, chị, em ruột trong những điều kiện chặt chẽ: không có người hiến tương hợp, người hiến không phản đối.

Đối với hiến tạng sau khi qua đời, số liệu năm 2023 của Hội đồng châu Âu ghi nhận nhiều quốc gia như Mỹ, Anh, Đức, Australia, Italy, Thái Lan, Malaysia đã triển khai đối với người dưới 18 tuổi.

"Đây là cơ sở để Ban soạn thảo dự luật tham khảo, nghiên cứu và đánh giá sự phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam, bảo đảm khung pháp lý và cơ chế bảo vệ cần thiết" - ông Hà nói.

Thứ trưởng Hà nêu các đề xuất cụ thể về hiến mô, bộ phận cơ thể người ở người dưới 18 tuổi mà Bộ Y tế đề xuất trong Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).

Người dưới 18 tuổi hiến khi còn sống: Chỉ được hiến mô tái sinh, ví dụ tế bào gốc tạo máu từ tủy xương hoặc máu ngoại vi, để điều trị cho người thân khi không có người hiến trưởng thành phù hợp. Mô tái sinh là mô sau khi lấy ra khỏi cơ thể vẫn tự sản sinh lại được, khác hoàn toàn với thận, gan.

Phạm vi người nhận: Người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi: Được hiến cho thành viên gia đình.

Người dưới 15 tuổi: Chỉ được hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột.

Điều kiện bắt buộc:

Trẻ phải đủ sức khỏe.

Được tư vấn độc lập.

Có sự đồng ý của cả trẻ và cha mẹ/người giám hộ.

Điều cấm: Dự thảo tiếp tục nghiêm cấm lấy thận, gan, tim, phổi hay bất kỳ bộ phận cơ thể lành nào của người dưới 18 tuổi đang sống.

Người dưới 18 tuổi hiến sau khi qua đời

Việc lấy mô, bộ phận cơ thể chỉ đặt ra khi:

Đã được Hội đồng chuyên môn độc lập xác định chết não hoặc chết tuần hoàn theo tiêu chuẩn chuyên môn. Người trực tiếp điều trị, vận động hiến hoặc tham gia kíp lấy, ghép không được tham gia Hội đồng này.

Đã có đăng ký hoặc có nguyện vọng hiến trước khi qua đời và được cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.

Chết não được giải thích không phải là hôn mê sâu, mà là mất hoàn toàn, không hồi phục chức năng não.

Về đăng ký: Người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến khi có văn bản đồng ý của cha mẹ/người giám hộ; có thể thay đổi, hủy đăng ký bất cứ lúc nào.

Chủ trì cuộc họp báo là Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cùng lãnh đạo Bộ Y tế, các cục, vụ, đơn vị liên quan, các nhà khoa học.

Chủ trì cuộc họp báo là Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cùng lãnh đạo Bộ Y tế, các cục, vụ, đơn vị liên quan, các nhà khoa học.

Cơ chế bảo vệ kèm theo:

Để ngăn lo ngại mua bán trẻ em, dự thảo Luật bổ sung:

Nghiêm cấm mua bán, ép buộc, lấy trộm, môi giới mô, bộ phận cơ thể và lợi dụng quan hệ giám hộ, nuôi con nuôi để lấy mô, tạng của trẻ.

Người hiến khi còn sống phải được xác minh nhân thân, đánh giá bởi Hội đồng tư vấn độc lập.

Việc ghép phải điều phối qua mã quốc gia và danh sách chờ công bằng.

Đề xuất nâng tuổi hiến cho người không phải thành viên gia đình lên 25 tuổi để tránh trục lợi.

Chia sẻ từ chuyên gia, đại diện bệnh viện về Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác

PGS.TS Dương Đức Hùng, Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức chia sẻ về các ca bệnh đặc biệt tại buổi họp báo.

GS.TS Nguyễn Hoàng Định - Phó Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM: Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) được mở ra sẽ tạo điều kiện cho những người bệnh đang chờ.

GS.TS Trần Minh Điển - Giám đốc BV Nhi Trung ương Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam nói về điều kiện hiến mô tái sinh, chỉ anh em ruột thịt trong nhà. Clip: Gia Khiêm

Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam, cho biết vấn đề hiến mô, tạng ở người chưa thành niên là vấn đề nhạy cảm, cần được tiếp cận một cách thận trọng.

“Là mẹ của hai đứa con nhỏ, tôi không mong muốn phải đưa ra quyết định hiến tạng hoặc nhận tạng từ người khác. Tuy nhiên, nếu điều đó xảy ra, cần có một hệ thống bảo đảm công bằng, minh bạch. Đây cũng là mục tiêu Việt Nam hướng tới thông qua việc sửa đổi luật” - bà Pratt nói và cho hay, đối với người chưa thành niên, việc cho phép hiến cần được xem xét trên phương diện đạo đức, đồng thời phải tuân thủ những quy định pháp luật nghiêm ngặt.

Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam, cho biết vấn đề hiến mô, tạng ở người chưa thành niên là vấn đề nhạy cảm. Ảnh: Gia Khiêm

Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam, cho biết vấn đề hiến mô, tạng ở người chưa thành niên là vấn đề nhạy cảm. Ảnh: Gia Khiêm

Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) thu hút nhiều ý kiến trái chiều

Những ngày qua, một số nội dung trong dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) thu hút nhiều ý kiến trên mạng xã hội. Nhiều người bày tỏ lo ngại về khả năng nhận thức của trẻ em đối với vấn đề hiến mô tạng và việc các em có thể chưa hiểu đầy đủ ý nghĩa của nội dung được lấy ý kiến.

Các đại biểu tham dự. Ảnh: Gia Khiêm

Các đại biểu tham dự. Ảnh: Gia Khiêm

Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) đang được trình tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI. Sau gần 20 năm thi hành Luật 2006, nguồn tạng hiến vẫn rất khan hiếm - đến tháng 3/2026 cả nước mới có 11.187 ca ghép, trong đó tới 91,4% là từ người sống cho.

Dự thảo lần này gồm 7 chương, 39 điều, được Bộ Y tế xây dựng theo tinh thần vừa mở rộng cơ hội được sống cho người bệnh, vừa siết chặt kỷ cương để bảo vệ người hiến đến cùng.

Những điểm đáng chú ý trong Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) đang được trình tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.

1. Mở rộng cánh cửa nguồn hiến

Lần đầu tiên, luật không chỉ bó hẹp ở người chết não mà cho phép lấy mô, tạng sau chết tuần hoàn. Bên cạnh đó, dự thảo cho phép tận dụng những mô từ phần cơ thể đã tổn thương, không thể bảo tồn - như đoạn chi bị tai nạn không nối lại được - để lấy gân, xương ghép cho người khác.

Thủ tục cũng hiện đại hơn với đăng ký hiến trực tuyến, và người nước ngoài là vợ/chồng công dân Việt Nam hoặc đang cư trú hợp pháp, học tập, làm việc tại Việt Nam cũng được vào danh sách chờ ghép quốc gia.

2. Lần đầu quy định riêng cho người dưới 18 tuổi - nhưng rất chặt

Đây là điểm được bàn thảo nhiều nhất. Dự thảo tách bạch rạch ròi hai trường hợp:

Nếu còn sống, chỉ được hiến mô tái sinh. Nghĩa là tế bào gốc tạo máu, chứ tuyệt đối không phải một quả thận hay một phần gan.

Người từ 15 đến dưới 18 tuổi chỉ được hiến cho thành viên gia đình khi không còn người trưởng thành nào phù hợp; người dưới 15 tuổi thì phạm vi hẹp hơn nữa - chỉ cho cha, mẹ, anh chị em ruột.

Tất cả đều phải có tư vấn độc lập và sự đồng ý bằng văn bản của cả trẻ và cha mẹ, người giám hộ. Việc lấy thận, gan, tim, phổi hay bất kỳ bộ phận lành nào của trẻ đang sống để ghép là bị nghiêm cấm.

Nếu đã qua đời, người dưới 18 tuổi có thể hiến sau khi được Hội đồng chuyên môn độc lập xác định chết não hoặc chết tuần hoàn, nếu trước đó đã đăng ký hoặc bày tỏ nguyện vọng bằng văn bản và được người đại diện đồng ý.

3. Chặn từ gốc nguy cơ mua bán tạng

Để ngăn chặn tình trạng bị ép buộc, lợi dụng, dự thảo nâng ngưỡng tuổi hiến cho người ngoài gia đình: phải từ đủ 25 tuổi trở lên.

Mọi trường hợp hiến - nhận đều phải xác minh nhân thân, mối quan hệ, được đánh giá bởi Hội đồng tư vấn độc lập. Luật liệt kê rõ các hành vi bị cấm: mua bán, ép buộc, lấy trộm, môi giới; lợi dụng quan hệ giám hộ, nuôi con nuôi để lấy mô trẻ em; tạo phôi để lấy tế bào; đưa người Việt Nam ra nước ngoài hiến ghép trái quy định.

4. Chết não, chết tuần hoàn phải được xác định độc lập

Một người chỉ được xác định chết não hoặc chết tuần hoàn khi tất cả thành viên chuyên môn của Hội đồng cùng kết luận. Hội đồng này phải hoàn toàn độc lập, không được trực tiếp điều trị, vận động hiến hay tham gia kíp lấy, kíp ghép, nhằm tránh xung đột lợi ích.

Sau đó, việc phân bổ tạng bắt buộc phải đi qua Hệ thống điều phối Quốc gia với mã số và danh sách chờ công bằng, minh bạch.

5. Mở đường cho y học tái tạo và bảo tồn thiên chức làm cha mẹ

Dự thảo cho phép hoạt động thương mại có kiểm soát đối với việc sản xuất, bảo quản, cung ứng tế bào gốc, tế bào miễn dịch trị liệu và huyết tương phục vụ chữa bệnh và nghiên cứu khoa học.

Một điểm rất nhân văn khác là cho phép người vợ nhận tinh trùng của người chồng đã chết, chết não, chết tuần hoàn để sinh con; đồng thời cho phép lấy, lưu trữ tinh trùng, noãn, mô tinh hoàn, mô buồng trứng - kể cả ở người dưới 18 tuổi - để bảo tồn khả năng sinh sản sau này.

Trong thực tiễn nhi khoa, có nhiều trẻ mắc suy tim, suy gan, suy thận giai đoạn cuối mà ghép tạng là giải pháp điều trị cần thiết để duy trì sự sống.

Chia sẻ
Gửi góp ý
Lưu bài Bỏ lưu bài
Theo Gia Khiêm - Diệu Linh ([Tên nguồn])
Sức khỏe Xem thêm
Báo lỗi nội dung
GÓP Ý GIAO DIỆN