Những thước phim của toàn bộ lịch sử
Kevin Keegan từng bật cười khi kể rằng Quả bóng vàng của ông có lần bị định giá chỉ khoảng 10 bảng. Nó đã cũ, phần kim loại xỉn màu và chẳng có vẻ gì giống một món đồ quý giá. Michael Owen cũng từng cảm thấy ngượng ngùng khi được thông báo giành giải thưởng năm 2001, thậm chí chỉ mong buổi trao cúp kết thúc nhanh để trận đấu được bắt đầu.
Nhưng 70 năm kể từ ngày ra đời, Quả bóng vàng đã trở thành danh hiệu cá nhân danh giá bậc nhất bóng đá, nơi những siêu sao hàng đầu thế giới cạnh tranh quyết liệt để ghi tên mình vào lịch sử.
Từ một cuộc bình chọn đến giải thưởng danh giá toàn cầu
Quả bóng vàng được tạp chí France Football sáng lập năm 1956, với Stanley Matthews là người đầu tiên chiến thắng ở tuổi 41. Khi ấy, giải thưởng chỉ dành cho những cầu thủ mang quốc tịch châu Âu. Điều đó đồng nghĩa các huyền thoại như Pelé hay Diego Maradona không đủ điều kiện tranh giải trong những năm tháng đỉnh cao sự nghiệp.
Phải đến năm 1995, quy định mới thay đổi khi cầu thủ ngoài châu Âu được tham gia bình chọn nếu thi đấu cho một CLB tại châu Âu. George Weah lập tức đi vào lịch sử với tư cách cầu thủ châu Phi đầu tiên giành danh hiệu. Đến năm 2007, Quả bóng vàng tiếp tục mở rộng cho mọi cầu thủ trên thế giới, không phân biệt quốc tịch hay nơi thi đấu. Kaká là người chiến thắng trong năm đánh dấu bước ngoặt này.
Giải thưởng còn trải qua nhiều thay đổi về cách tổ chức. Giai đoạn 2010–2015, France Football hợp tác với FIFA để trao danh hiệu FIFA Ballon d'Or, trước khi trở lại tổ chức riêng từ năm 2016. Năm 2018, Quả bóng vàng nữ ra đời với người chiến thắng đầu tiên là Ada Hegerberg. Từ năm 2022, thành tích được xét theo mùa bóng thay vì năm dương lịch, giúp việc đánh giá cầu thủ bám sát hơn với các giải đấu cấp CLB.
Chiếc cúp thay đổi, cách cầu thủ đón nhận cũng khác xưa
Quả bóng vàng ngày nay được chế tác công phu hơn nhiều so với những chiếc cúp thời kỳ đầu. Hãng kim hoàn Mellerio của Pháp đảm nhiệm việc chế tác, với phần thân bằng đồng thau được tạo hình quả bóng, mạ vàng và đặt trên đế đá pyrite. Tuy nhiên, thứ khiến nó được khao khát không nằm ở vật liệu hay chi phí sản xuất, mà ở danh tiếng gắn liền với người sở hữu.
Kevin Keegan giành 2 Quả bóng vàng liên tiếp vào các năm 1978 và 1979 khi khoác áo Hamburg. Ông thuộc thế hệ cầu thủ mà các danh hiệu cá nhân chưa được truyền thông khai thác rầm rộ. Michael Owen cũng có trải nghiệm tương tự khi được vinh danh sau mùa giải thành công cùng Liverpool. Anh biết tin trước khi kết quả được công bố, nhưng không xem việc phải giữ bí mật là điều quá khó khăn.
Ngày nay, thái độ ấy đã thay đổi đáng kể. Quả bóng vàng trở thành mục tiêu mà nhiều ngôi sao công khai hướng đến, bên cạnh chức vô địch Champions League hay World Cup. Một chiến thắng có thể giúp cầu thủ củng cố vị thế trong lịch sử, gia tăng sức hút thương mại và được nhắc đến trong những cuộc tranh luận về các huyền thoại vĩ đại nhất.
Messi và Ronaldo đưa cuộc đua lên một tầm cao mới
Nếu phải chọn 2 cầu thủ có ảnh hưởng lớn nhất đến sức hút của Quả bóng vàng trong thời đại hiện đại, Lionel Messi và Cristiano Ronaldo là những cái tên khó có thể bỏ qua.
Messi đang giữ kỷ lục với 8 lần chiến thắng, trong khi Ronaldo có 5 danh hiệu. Từ năm 2008 đến 2017, cả 10 Quả bóng vàng liên tiếp đều thuộc về 2 siêu sao này. Luka Modrić trở thành người đầu tiên phá vỡ sự thống trị ấy vào năm 2018.
Tính trong giai đoạn 2008–2023, Messi và Ronaldo giành tổng cộng 13 danh hiệu trong 15 lần trao giải, do năm 2020 không có người chiến thắng vì ảnh hưởng của đại dịch COVID-19. Sự thống trị kéo dài khiến mỗi mùa bóng đều xuất hiện những cuộc so sánh về bàn thắng, kiến tạo, danh hiệu tập thể và phong độ ở các trận đấu lớn.
Cuộc cạnh tranh giữa họ còn vượt ra ngoài sân cỏ. Người hâm mộ liên tục tranh luận về khả năng ghi bàn, kiến tạo, vai trò trong lối chơi và những thành tích với đội tuyển quốc gia. Cùng sự phát triển của mạng xã hội, Quả bóng vàng dần trở thành chủ đề được bàn luận quanh năm thay vì chỉ thu hút sự quan tâm vào ngày công bố kết quả.
Khi Quả bóng vàng trở thành tâm điểm tranh cãi
Sức hút ngày càng lớn cũng khiến giải thưởng phải đối mặt với nhiều tranh cãi. Sự kiện năm 2024 là một trường hợp đặc biệt khi Real Madrid quyết định không cử đại diện đến dự lễ trao giải tại Paris sau khi biết Vinicius không giành chiến thắng.
Rodri được vinh danh nhờ mùa giải thành công cùng Manchester City và đội tuyển Tây Ban Nha, trong đó có chức vô địch Ngoại hạng Anh và EURO 2024. Trong khi đó, Vinicius đứng thứ 2 dù đóng vai trò quan trọng giúp Real Madrid vô địch Champions League và La Liga. Jude Bellingham xếp thứ 3.
Điều trớ trêu là Real Madrid vẫn được trao danh hiệu CLB nam xuất sắc nhất năm, còn Carlo Ancelotti nhận giải HLV nam xuất sắc nhất. Tuy nhiên, những thành tựu ấy không đủ để ngăn đội bóng Tây Ban Nha phản đối kết quả bầu chọn.
Câu chuyện gây tranh luận lớn bởi cả Rodri lẫn Vinicius đều có những lý do thuyết phục để được vinh danh. Một người nổi bật với khả năng kiểm soát tuyến giữa, duy trì sự ổn định và đóng góp vào thành công chung. Người còn lại tạo khác biệt bằng tốc độ, kỹ thuật, những bàn thắng và các màn trình diễn quyết định ở Champions League.
Từ đó, cuộc tranh luận không còn đơn thuần là ai chơi hay hơn, mà còn liên quan đến cách đánh giá các vị trí thi đấu, thành tích tập thể và mức độ ảnh hưởng của từng cầu thủ.
Quả bóng vàng có thực sự chọn ra người xuất sắc nhất?
Theo thể lệ bình chọn, các nhà báo đánh giá cầu thủ dựa trên 3 nhóm tiêu chí chính, gồm màn trình diễn cá nhân, thành tích tập thể và tinh thần thể thao. Với giải nam, những người tham gia bỏ phiếu đến từ 100 quốc gia đứng đầu bảng xếp hạng FIFA, còn giải nữ là 50 quốc gia.
Tuy nhiên, việc so sánh những cầu thủ thi đấu ở các vị trí khác nhau chưa bao giờ đơn giản. Một tiền đạo có thể ghi 40 bàn thắng trong mùa giải, nhưng tiền vệ phòng ngự hay trung vệ xuất sắc lại đóng góp theo cách khó thể hiện bằng những thống kê tấn công.
Lịch sử Quả bóng vàng phần nào thể hiện sự chênh lệch ấy. Lev Yashin là thủ môn duy nhất từng giành giải, vào năm 1963. Fabio Cannavaro đăng quang năm 2006 sau khi cùng đội tuyển Italy vô địch World Cup, nhưng những hậu vệ được vinh danh vẫn rất hiếm so với các ngôi sao tấn công.
Trường hợp Ousmane Dembélé năm 2025 lại thể hiện sự kết hợp giữa thành tích cá nhân và tập thể. Tiền đạo người Pháp ghi 37 bàn, có 15 kiến tạo trên mọi đấu trường trong mùa 2024/25, đồng thời đóng vai trò quan trọng giúp PSG lần đầu vô địch Champions League. Anh giành Quả bóng vàng với 1.380 điểm, vượt Lamine Yamal có 1.059 điểm và Vitinha với 703 điểm.
Những kết quả như vậy tiếp tục đặt ra bài toán cho người bình chọn. Một cầu thủ tỏa sáng xuyên suốt mùa giải nhưng không giành danh hiệu lớn liệu có xứng đáng hơn người chơi ổn định và góp công lớn vào chức vô địch của đội bóng? Không có công thức thống kê nào có thể giải quyết hoàn toàn sự khác biệt trong cách đánh giá này.
70 năm lịch sử và sự trở lại đặc biệt tại London
Lễ trao giải Quả bóng vàng 2026 sẽ diễn ra lúc 03h00 ngày 27/10 tại nhà hát London Palladium, với Thierry Henry và Kate Scott đảm nhiệm vai trò dẫn chương trình. Đây là lần đầu tiên sự kiện được tổ chức tại London, nhằm tri ân Stanley Matthews, người đã mở đầu lịch sử giải thưởng.
Quy mô của buổi lễ cũng khác xa thời Keegan hay Owen. France Football hiện phối hợp với UEFA tổ chức sự kiện, với nhiều hạng mục dành cho cầu thủ nam, cầu thủ nữ, tài năng trẻ, thủ môn, HLV, CLB và tiền đạo xuất sắc. Các chương trình truyền hình, hoạt động thảm đỏ cùng những cuộc tranh luận trên mạng xã hội biến ngày trao giải thành sự kiện lớn của bóng đá thế giới.
Từ một cuộc bình chọn của tạp chí Pháp, Quả bóng vàng đã trải qua nhiều lần thay đổi về điều kiện tham dự, cách chấm điểm và quy mô tổ chức. Nhưng sự khác biệt lớn nhất nằm ở cách cầu thủ và người hâm mộ nhìn nhận nó. Nếu Keegan từng bật cười khi nghe chiếc cúp của mình chỉ đáng giá 10 bảng, thì với nhiều ngôi sao hiện đại, được nâng cao Quả bóng vàng là thành tựu có thể định nghĩa cả sự nghiệp.
Danh hiệu ấy vẫn sẽ gây tranh cãi, bởi bóng đá là môn thể thao tập thể và không phải đóng góp nào cũng có thể đo đếm bằng những con số. Dù vậy, mỗi lần một cái tên được xướng lên, người chiến thắng lại có thêm một vị trí đặc biệt trong lịch sử bóng đá.