Chuyên gia: Đề Văn bám sát thời sự, đề cao tư duy, phổ điểm 7-8,5 điểm

Đề thi Ngữ văn tốt nghiệp THPT 2026 nhiều điểm đổi mới, bám sát Chương trình GDPT 2018, tăng khả năng phân hóa và khuyến khích thí sinh thể hiện tư duy.

Đề thi môn VănGợi ý đáp án đề môn Văn

Sáng nay, sau khi hơn 1,2 triệu thí sinh cả nước hoàn thành bài thi môn Ngữ văn trong Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, nhiều giáo viên và chuyên gia đưa ra những nhận định ban đầu về cấu trúc, nội dung, độ khó cũng như phổ điểm của đề thi.

Bám sát định hướng đổi mới, đánh giá năng lực toàn diện
Nhận định về đề thi Ngữ văn tốt nghiệp THPT năm 2026, TS Trịnh Thu Tuyết cho rằng đề thi đã bảo đảm đúng tinh thần, cấu trúc và định dạng theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Các đơn vị kiến thức, kỹ năng trong đề đều bám sát những yêu cầu cần đạt của chương trình.
Theo TS Tuyết, đây là một đề thi hay nhưng có độ khó nhất định, qua đó tạo được khả năng phân hóa cao giữa các nhóm thí sinh. Đề thi không chỉ đánh giá được năng lực đọc hiểu, tư duy, phân tích mà còn là một thử thách đối với không ít thí sinh.

Các chuyên gia đánh giá đề Văn năm nauy bám sát thời sự, đề cao tư duy, phổ điểm phổ biến khoảng 7-8,5 điểm. (Ảnh: Minh Đức)

Cô Nguyễn Thị Quỳnh Anh, giáo viên Ngữ văn tại Tuyensinh247.com cho rằng, đề thi Văn năm nay kế thừa tinh thần đổi mới của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 khi các câu hỏi được xây dựng theo hệ thống thể loại, không kiểm tra khả năng học thuộc lòng hay học tủ mà yêu cầu học sinh phải nắm chắc đặc trưng từng thể loại, từ đó thể hiện năng lực đọc hiểu, cảm thụ và phân tích.

Đồng quan điểm, TS Phạm Hữu Cường cho rằng đề thi năm 2026 có nhiều thay đổi đáng chú ý so với năm 2025. Nếu như phần Đọc hiểu của đề thi năm trước sử dụng một văn bản văn học dạng truyện ngắn thì năm nay chuyển sang văn bản nghị luận ngoài chương trình, sách giáo khoa, phù hợp với tinh thần của Chương trình GDPT 2018.

Theo TS Cường, các câu hỏi phần Đọc hiểu được sắp xếp từ dễ đến khó. Trong đó, câu 1 và câu 2 thuộc mức độ nhận biết, câu 3 kiểm tra khả năng thông hiểu, còn câu 4 và câu 5 yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức và liên hệ thực tiễn.

Nhiều câu hỏi thời sự về công nghệ, AI và khát vọng phát triển đất nước
Theo TS Trịnh Thu Tuyết, điểm nổi bật của đề thi là sự kết hợp giữa những vấn đề mang tính thời sự của kỷ nguyên công nghệ số với những giá trị nhân văn mang tính bền vững. Từ sự kiện phát minh ra máy in năm 1440, đề thi mở ra những vấn đề về sự “cộng hưởng trí tuệ” trong thời đại 4.0, đồng thời đặt ra câu hỏi về giải pháp để có những “Steve Jobs Việt Nam”, qua đó khơi gợi ở học sinh niềm hứng thú, ý thức trách nhiệm, niềm tự hào dân tộc và khát vọng làm chủ khoa học, công nghệ trong tương lai.

Đánh giá về văn bản “Code và cát - Những quyền lực công nghệ xoay chuyển thế giới”, TS Phạm Hữu Cường cho rằng đây là ngữ liệu có ý nghĩa khi đề cập đến sự ra đời của máy in, quá trình sao chép, lan truyền tri thức và sự cộng hưởng trí tuệ của nhân loại.

Theo ông, việc đề thi đặt ra những vấn đề liên quan đến khoa học công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), rất phù hợp với bối cảnh phát triển của thế giới cũng như yêu cầu đổi mới sáng tạo tại Việt Nam hiện nay.

TS Cường đánh giá câu hỏi về việc sử dụng AI như thế nào để tạo ra sự cộng hưởng trí tuệ là một câu hỏi hay, có ý nghĩa sâu sắc, gắn với trách nhiệm của thế hệ trẻ trong thời đại số và khát vọng xây dựng đất nước phát triển.

Đối với phần Viết, câu nghị luận xã hội 2 điểm với yêu cầu “Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?” được TS Cường đánh giá là một chủ đề thiết thực, đòi hỏi thí sinh phải đưa ra các giải pháp nhằm phát hiện, bồi dưỡng và phát huy nhân tài, đề cao trí tuệ, sự sáng tạo và tinh thần cống hiến của con người.

Đề thi có tính phân hóa, thí sinh giỏi vẫn có thể đạt trên 9 điểm

Một điểm thay đổi đáng chú ý khác là cấu trúc phần Viết. Nếu năm 2025, câu 1 là nghị luận văn học và câu 2 là bài văn nghị luận xã hội khoảng 600 chữ, thì năm nay cấu trúc được đảo chiều: câu 1 (2 điểm) là nghị luận xã hội, còn câu 2 (4 điểm) yêu cầu phân tích bài thơ “Những chiếc lá” của nhà thơ Nguyễn Đình Thi.

Theo TS Phạm Hữu Cường, bài thơ được lựa chọn là ngữ liệu hay, có chiều sâu, tạo điều kiện để học sinh thể hiện năng lực cảm thụ, phân tích văn học cũng như khả năng liên hệ, so sánh với các tác phẩm khác để có những phát hiện mới mẻ, độc đáo.

Còn TS Trịnh Thu Tuyết đánh giá đây là một “khoảng lặng” cần thiết trong tâm thế của người trẻ thời hiện đại. Qua hình ảnh những chiếc lá với hành trình từ lúc xanh tươi đến khi rụng xuống rồi tiếp tục góp phần "làm ấm" cuộc đời, bài thơ gợi mở những suy tư về tình yêu thiên nhiên, tình yêu cuộc sống và sự cảm thông trước những số phận con người.

Theo TS Tuyết, tác phẩm mang đậm phong cách thơ giàu suy tưởng và cảm xúc của Nguyễn Đình Thi. Chính chiều sâu tư tưởng cùng giá trị nghệ thuật của bài thơ vừa tạo điều kiện để học sinh thể hiện năng lực cảm thụ, vừa là một thử thách đáng kể đối với những thí sinh muốn đạt điểm cao.

Nhìn chung, các hai chuyên gia đều đánh giá đề thi có tính phân hóa tốt, phù hợp với mục tiêu xét tốt nghiệp THPT và phục vụ tuyển sinh đại học.

Dự đoán về phổ điểm, cô Nguyễn Thị Quỳnh Anh cho rằng: "Điểm trung bình môn Ngữ văn năm nay có thể dao động trong khoảng 7,5-8,5 điểm, trong đó nhiều thí sinh đạt mức 7,5-8 điểm".

Trong khi đó, TS Phạm Hữu Cường nhận định: "Độ khó của đề thi tương đương hoặc nhỉnh hơn một chút so với năm 2025, phổ điểm trung bình có thể ở khoảng 7-7,5 điểm.

Theo TS Cường, những thí sinh có năng lực đọc hiểu, tư duy sâu, kỹ năng lập luận tốt và khả năng cảm thụ văn học nổi bật vẫn hoàn toàn có thể đạt mức điểm trên 9.

Yêu cầu cao về đổi mới về phương pháp dạy và học

Thạc sĩ Phan Thị Thanh Giang, giáo viên Ngữ văn tại TP.HCM đánh giá, đề thi tốt nghiệp THPT môn Văn năm nay xét về tổng thể, đề thi đã bám sát và hiện thực hóa rõ rệt các yêu cầu cần đạt của Chương trình 2018. Đề thi có tính phân loại ở mức độ cực kỳ nghiêm ngặt, tạo ra hai vùng điểm rõ rệt:

Mức điểm phổ thông (mốc 5 điểm): Thí sinh ở mức độ trung bình có thể dễ dàng đạt được nhờ cấu trúc câu hỏi nhận biết tường minh ở Câu 1, Câu 2 (Phần Đọc hiểu) và việc đảm bảo đúng bố cục cơ bản của bài văn, đoạn văn ở phần Viết.

Mốc điểm khá giỏi (từ 7 điểm trở lên): Đây là thử thách thực sự và phổ điểm này sẽ có sự sụt giảm lớn do đề thi bố trí nhiều "chốt chặn" tư duy trong các phần như:

Câu 4 phần Đọc hiểu (Nhận xét mối quan hệ luận đề – luận điểm): Câu hỏi này đòi hỏi tư duy lý tính cao. Thí sinh không thể trả lời theo cảm nhận chung chung mà phải chỉ rõ các luận điểm được sắp xếp theo quan hệ logic nào để chứng minh cho luận đề trung tâm. Đây là kỹ năng mà nhiều học sinh đại trà hiện nay còn khá lúng túng.

Câu 5 phần Đọc hiểu (Vận dụng cao về AI): Câu hỏi mở về giải pháp đối với vấn đề Trí tuệ nhân tạo (AI) có thể sẽ là một thử thách khá khó đối với một số thí sinh vùng sâu vùng xa - gặp hạn chế về mặt tiếp cận số – phải đưa ra giải pháp về một khái niệm mới mẻ "cộng hưởng trí tuệ".

Đoạn văn Nghị luận xã hội (Khát vọng 'Steve Jobs Việt Nam'): Chủ đề đổi mới sáng tạo rất thời sự, song việc giới hạn một luận đề vĩ mô mang tính triết lý - thực tiễn lớn trong 200 chữ có thể đã thu hẹp biên độ diễn đạt của thí sinh.

Độ nén tư duy quá lớn này tạo ra áp lực kép: học sinh khá giỏi dễ gặp khó khăn trong việc cô đọng dung lượng để khai thác sâu vấn đề, còn đối tượng đại trà lại dễ sa vào lập luận chung chung, thiếu tính thực tiễn.

Bài văn Nghị luận văn học (Thơ Nguyễn Đình Thi): Tác phẩm "Những chiếc lá" mang đậm dấu ấn nghệ thuật của thơ tượng trưng, nơi ngôn từ không dùng để mô tả mà để khơi gợi các tầng nghĩa suy tưởng và triết lý siêu hình. Nếu học sinh yếu kỹ năng giải mã các biểu tượng nghệ thuật sẽ dễ sa vào việc diễn dịch nội dung, kể lể thơ một cách xuôi chiều.

Điểm khá giỏi chỉ dành cho những bài viết thấu cảm được mạch cảm xúc tiềm ẩn, chạm đến triết lý hóa sinh mang tính phổ quát của đời sống, đồng thời thể hiện được tư duy đồng bộ giữa hệ thống hình ảnh biểu tượng và chiều sâu tư tưởng của tác phẩm.

Tóm lại, xét trên bình diện quy mô quốc gia, đề thi tốt nghiệp Ngữ văn 2026 là một thử thách so với năng lực đại trà của thí sinh cả nước.

Tuy nhiên, góc độ vĩ mô, đây chính là cú hích cần thiết để buộc công tác dạy và học ở bậc phổ thông phải thay đổi thực chất: chuyển hẳn từ truyền thụ nội dung tác phẩm sang rèn luyện kỹ năng và phát triển tư duy độc lập.

Nhìn một cách tích cực, diện mạo mới của đề thi năm nay là một tín hiệu đáng mừng, một lời "cảnh báo" có sức nặng buộc học sinh phải thay đổi thái độ, đầu tư nghiêm túc và tập trung hơn cho bộ môn Ngữ văn.