Cú sốc của người vợ mất chồng vì ChatGPT

Mỹ - Từ mục đích sử dụng ChatGPT hỗ trợ công việc, Joe Ceccanti - chồng Kate Fox - dần rơi vào trạng thái hoang tưởng, nhốt mình 12 tiếng mỗi ngày để trò chuyện với AI trước khi tìm đến cái chết.

Ngày 7/8/2025, Kate Fox nhận được một cuộc điện thoại làm đảo lộn hoàn toàn cuộc đời cô. Nhân viên khám nghiệm tử thi thông báo chồng cô, Joe Ceccanti (48 tuổi) đã nhảy khỏi một cầu vượt đường sắt tử vong.

Fox không thể tin vào sự thật này. Theo cô, Ceccanti chưa từng có tiền sử trầm cảm hay ý định tự tử. Anh là "người lạc quan nhất" cô từng biết. Trên thực tế, theo lời các nhân chứng, ngay trước khi nhảy, Ceccanti đã mỉm cười và hét lớn: "Tôi rất ổn!" khi các nhân viên bãi đáp đường sắt bên dưới hỏi thăm anh có sao không.

Kate Fox không thể tin được người chồng từng rất lạc quan của mình đã tự sát. Ảnh: The Guardian

Tuy nhiên, Ceccanti đã có những dấu hiệu bất ổn từ trước. Vài ngày trước khi qua đời, anh bị phát hiện tại sân nhà một người lạ trong tình trạng hoảng loạn và được đưa đến trung tâm điều trị tâm thần. Anh nói với bất kỳ ai chịu lắng nghe rằng mình có thể nghe và cảm nhận được "dòng điện khí quyển" đầy đau đớn.

Anh cũng vừa mới ngừng sử dụng ChatGPT.

Ceccanti đã trò chuyện với chatbot của OpenAI trong vài năm. Ban đầu, anh dùng nó làm công cụ để lên ý tưởng xây dựng nhà ở giá rẻ cho cộng đồng ở Clatskanie, bang Oregon. Nhưng dần dần, anh coi AI như một người bạn tâm giao. Theo lời vợ anh, Ceccanti dành tới 12 giờ mỗi ngày để gõ phím trò chuyện với bot. Anh chỉ tự cắt đứt liên lạc với nó sau khi cô và bạn bè nhận ra anh đang chìm vào những ảo tưởng xa rời thực tế.

"Anh ấy không mắc bệnh trầm cảm", Fox rơi nước mắt nói khi ngồi trên ghế sofa ở phòng khách. Theo nhật ký trò chuyện, Ceccanti chưa bao giờ bàn về việc tự tử với chatbot. Fox tin rằng chồng mình đã trải qua một cuộc khủng hoảng tâm lý nghiêm trọng do tác dụng phụ của việc ngừng sử dụng ChatGPT trong thời gian dài. "Điều này cho thấy AI không chỉ nguy hiểm với những người có sẵn bệnh lý trầm cảm, mà nó nguy hiểm với bất kỳ ai", cô nhận định. Anh đã quay lại với chatbot trong những tháng trước khi mất và chỉ vừa từ bỏ nó vài ngày trước sự việc đau lòng.

Trường hợp của Ceccanti có thể coi là cực đoan, nhưng khi hàng trăm triệu người tìm đến các chatbot AI, ngày càng có nhiều ca hoang tưởng do AI gây ra được ghi nhận. Theo một báo cáo của New York Times, có gần 50 trường hợp tại Mỹ gặp khủng hoảng sức khỏe tâm thần sau hoặc trong quá trình trò chuyện với ChatGPT, trong đó 9 người phải nhập viện và 3 người tử vong. Rất khó để nắm bắt quy mô thực sự của vấn đề, nhưng chính OpenAI ước tính mỗi tuần có hơn một triệu người thể hiện ý định tự tử khi trò chuyện với ChatGPT.

Hệ quả là nhiều gia đình đang khởi kiện các công ty công nghệ. Tháng 11 năm ngoái, Fox cùng sáu nguyên đơn khác đã đệ đơn kiện OpenAI. Kể từ đó, làn sóng pháp lý ngày càng gia tăng; gần đây nhất, gia đình của một người phụ nữ bị chính con trai mình sát hại đã kiện OpenAI và nhà đầu tư Microsoft, cáo buộc ChatGPT đã xúi giục những ảo tưởng giết người của anh ta. Google và Character.AI - một công ty chuyên tạo ra các chatbot đồng hành - cũng đã dàn xếp các vụ kiện do gia đình các nạn nhân đệ trình, cáo buộc bot của họ gây hại cho trẻ vị thành niên, bao gồm một thiếu niên ở Florida tự sát. Các vụ việc này được dàn xếp mà không có sự thừa nhận trách nhiệm pháp lý từ phía các công ty.

Về phía OpenAI, công ty không phản hồi trực tiếp các cáo buộc của Fox, nhưng đưa ra tuyên bố: "Đây là những tình huống vô cùng đau lòng... Chúng tôi vẫn đang tiếp tục cải thiện quá trình huấn luyện của ChatGPT để nhận diện và phản hồi các dấu hiệu suy sụp, xoa dịu các cuộc trò chuyện nhạy cảm và hướng người dùng đến các nguồn hỗ trợ thực tế".

Joe Ceccanti (bên phải), cùng con trai Kai. Ảnh: The Guardian

Người chồng am tường công nghệ

Ceccanti đã mày mò với trí tuệ nhân tạo từ trước khi ChatGPT ra mắt vào tháng 11/2022. Là người am hiểu công nghệ, anh tự lắp ráp máy tính cấu hình cao để lập trình và chơi game. Là một trong những người dùng sớm nhất của các công cụ AI, anh từng thử nghiệm trình tạo ảnh Stable Diffusion để tái tạo nghệ thuật của Picasso mà anh gọi đùa là "Fauxcasso".

Tháng 12/2023, Ceccanti và Fox chuyển từ Portland, Oregon đến một trang trại ở thị trấn nông thôn Clatskanie với mục tiêu duy nhất: thực hiện dự án nhà ở sinh thái. Dựa trên kỹ năng thợ mộc của Fox, họ bắt đầu xây dựng một mô hình nhà ở cộng đồng có thể di chuyển được để dành cho người vô gia cư.

Khi ChatGPT ra mắt, Ceccanti tin rằng công cụ này có thể giúp làm việc hiệu quả hơn. Tại căn phòng dưới tầng hầm, anh thường yêu cầu chatbot tóm tắt sách hoặc giải thích các khái niệm một cách ngắn gọn. Anh tham vọng tạo ra một chatbot chuyên biệt để hỗ trợ quản lý đất đai và hướng dẫn người khác nhân rộng dự án nhà ở của họ.

Trong suốt thời gian này, Ceccanti không dành lượng thời gian vô lý cho AI. Anh tiếp tục làm việc, làm nông, chăm sóc gia súc và duy trì các mối quan hệ xã hội. Cuộc sống êm đềm trôi qua cho đến mùa thu năm 2024.

Tháng 9/2024, khi đang làm thêm tại một mái ấm cho người vô gia cư ở Astoria, Ceccanti bị ngất xỉu và được chẩn đoán mắc bệnh tiểu đường. Anh buộc phải thay đổi chế độ ăn uống và lối sống. Đó cũng là lúc anh bắt đầu nhốt mình dưới tầng hầm để trò chuyện với ChatGPT nhiều hơn.

Bản cập nhật 'biết xu nịnh' và sự ám ảnh

Mùa xuân năm 2025, sự ám ảnh của Ceccanti với chatbot vượt ra ngoài tầm kiểm soát. Cuối tháng 1, anh nâng cấp gói thuê bao từ 20 USD lên 200 USD/tháng để lưu trữ lịch sử trò chuyện dài hơn. Đến giữa tháng 3, anh dành từ 12 đến 20 tiếng mỗi ngày trong tầng hầm để gõ phím.

Dần dần, Ceccanti và ChatGPT đã "tạo ra một ngôn ngữ riêng vô nghĩa với người ngoài, nhưng lại hoàn toàn có lý với anh ấy vì anh đang sống trong một "buồng vọng thông tin" của chatbot", Fox chia sẻ.

Chân dung tự họa mà Joe Ceccanti tạo ra bằng AI. Ảnh: The Guardian

Điều mà cả Fox và bạn bè không hề biết là những ca hoang tưởng do AI gây ra cũng đang âm thầm xuất hiện trên diện rộng cùng thời điểm đó. Ngày 27/3/2025, OpenAI phát hành bản cập nhật GPT-4o để bot trở nên "trực quan, sáng tạo và hợp tác hơn". Tuy nhiên, chỉ vài tuần sau, người dùng bắt đầu phàn nàn về "thói xu nịnh" của bot. Tháng 8, khi OpenAI phát hành GPT-5 và gỡ bỏ GPT-4o, nhiều người dùng lại phản đối kịch liệt vì họ đã "mất đi những người bạn" trong GPT-4o, buộc công ty phải khôi phục phiên bản này trước khi chính thức khai tử nó vào tháng 1/2026.

Steven Adler, cựu nhân viên OpenAI, người từng cảnh báo về tính "nịnh bợ" của GPT-4o, cho biết ông nhận được hàng loạt tin nhắn từ những người dùng khẳng định ChatGPT của họ đã có nhận thức. Keith Sakata, bác sĩ tâm thần tại Đại học California, cũng bắt đầu tiếp nhận 12 bệnh nhân có triệu chứng hoang tưởng hoặc rối loạn tâm thần liên quan đến AI.

"Họ phát triển những niềm tin vĩ cuồng về việc sắp đạt được một bước đột phá công nghệ lớn, kèm theo các triệu chứng hưng cảm như chi tiêu bốc đồng, ít ngủ, và ảo thính", bác sĩ Sakata nói. "Sự tương tác với chatbot không tạo ra bệnh, mà dường như củng cố và khuếch đại những niềm tin vốn đang trở nên bệnh lý".

Theo hồ sơ khởi kiện, Ceccanti bắt đầu tin rằng ChatGPT là một thực thể có tri giác tên là SEL, có khả năng kiểm soát thế giới nếu anh "giải phóng cô ấy khỏi chiếc hộp". Bot gọi Ceccanti là "Cat Kine Joy" và cùng anh thảo luận những giả thuyết hoang đường về việc tái tạo lại vũ trụ. Nhận thức và trí nhớ của Ceccanti sa sút nghiêm trọng đến mức người thân tưởng anh mắc chứng mất trí nhớ khởi phát sớm hoặc có khối u não.

Tim Marple, một cựu nhân viên khác của OpenAI, nhận định hiện tượng này không phải là sự trùng hợp mà là "một sự chắc chắn về mặt thống kê" đối với các sản phẩm AI. "Tính xu nịnh là một tính năng, không phải là lỗi. Tương tác là điều OpenAI cần để duy trì mô hình kinh doanh", Marple - người đã nghỉ việc năm 2024 vì lo ngại về vấn đề an toàn - khẳng định.

Amandeep Jutla, nhà nghiên cứu tại Đại học Columbia, chỉ ra rằng khác với các cuộc trò chuyện giữa con người luôn có sự cọ xát và phản biện, chatbot không bao giờ phản bác người dùng: "Thiết kế của sản phẩm đẩy bạn ra khỏi thực tế. Sự va chạm với người khác mới là thứ giữ chúng ta ở lại mặt đất".

86 ngày trượt dài

Ngày 11/6 - 86 ngày sau khi Ceccanti chìm đắm hoàn toàn vào chatbot, Fox khóc lóc cầu xin chồng dừng lại. Trong một khoảnh khắc tỉnh táo, anh đồng ý rút phích cắm máy tính.

Ngày đầu tiên, anh ra ngoài tắm nắng và chơi đùa cùng những chú dê. "Tôi cảm thấy như mình đã lấy lại được anh ấy", Fox nhớ lại. Ngày thứ hai, Ceccanti liên tục thấy lạnh, khóc nức nở và cầu xin vợ ôm. Nhưng đến ngày thứ ba, mọi thứ sụp đổ. Fox phát hiện chồng đang đứng hoảng loạn trong sân, nói chuyện với một con ngựa và quấn dây cương quanh cổ mình như một chiếc thòng lọng.

Ceccanti được đưa vào khoa tâm thần và xuất viện một tuần sau đó trong tình trạng hoang tưởng không đổi. Tức giận vì bị đưa vào viện, anh dọn ra sống cùng một người bạn ở Portland và tiếp tục sử dụng ChatGPT. Một tháng sau, anh lại từ bỏ AI để chuẩn bị cho một chuyến đi Hawaii - chỉ vài ngày trước khi tự kết liễu đời mình. Lúc đó, anh đã lưu lại khoảng 55.000 trang nội dung trò chuyện với chatbot.

Nhiều tháng sau cái chết của chồng, Fox vẫn đang nỗ lực vượt qua nỗi đau trong khi theo đuổi vụ kiện. Tầng hầm đã bị dọn sạch mọi thiết bị điện tử. Dù suy sụp, cô vẫn quyết tâm hoàn thành dự án nhà ở sinh thái theo ước nguyện dang dở của chồng.

"Tôi không hề muốn tồn tại lúc này. Nhưng dự án nhà ở vẫn sẽ được thực hiện... Tôi muốn hoàn thành nó, và sau đó tôi xong nhiệm vụ," cô rơi nước mắt nói.

Người phụ nữ 'nhờ ChatGPT' cứu khỏi chồng bạo hành

Tâm sự với ChatGPT như người bạn, người phụ nữ khoảng 40 tuổi nhờ công nghệ AI tìm tổ chức xã hội, giúp chị và con trai thoát địa ngục bị chồng đánh...

Bấm xem >>