Ảnh: Ngôi tháp được xây bằng gạch “đẹp nhất xứ Bắc”

Tháp Bình Sơn (Vĩnh Phúc) cao hơn 16m, là ngôi tháp đất nung hiếm hoi, hiện còn lại đến ngày nay.

Tháp Bình Sơn, còn gọi là Tháp chùa Vĩnh Khánh (chùa Then) thuộc thôn Bình Sơn, thị trấn Tam Sơn huyện Sông Lô (Vĩnh Phúc). Tương truyền tháp có 13 tầng nhưng hiện nay tháp có 11 tầng tháp và một tầng bệ vì phần chóp của tháp đã bị vỡ.

Tháp có chiều cao 16,5m, được cấu tạo với bình đồ hình vuông, nhỏ dần về ngọn, với cạnh của tầng dưới cùng là 4,45 mét, cạnh của tầng thứ 11 là 1,55 mét. Phần ruột tháp có một khoảng trống nhỏ chạy suốt chân tháp lên ngọn.

 Toàn bộ ngôi tháp được xây bằng bằng 13.200 viên gạch nung, gồm 2 loại: một loại hình vuông và một loại hình chữ nhật. Từ bệ tháp đến hết tầng 2, có chiều cao dưới 6 mét hoa văn hoàn chỉnh nhất.

 Ở hai tầng có họa tiết trang trí kỹ lưỡng với hàng hoa cúc, cánh sen, lá đề, hoa mặt nhẵn, rồng chạm nổi…

Từ tầng thứ ba trở lên, trang trí vẫn còn, nhưng càng lên cao, chiều ngang mặt tháp càng bị thu hẹp,  trang trí cũng giảm dần. Tháp Bình Sơn được cấu trúc bằng hai lớp gạch.

Loại gạch “gạch khẩu” chịu lực có nhiều kích cỡ để trơn được sử dụng xây bệ, xây bên trong tháp và giật cấp làm mái phân tầng. Phần lớn các viên gạch khẩu được cấu trúc có mộng chốt, tạo dáng khớp nhau theo từng lớp, từng tầng rồi mới nung rắn chắc để xây, bảo đảm liên kết chặt và khả năng chịu lực lớn.

Bên ngoài, xung quanh tháp được ốp một lớp gạch vuông, mỗi cạnh dài 0,46m, phủ kín thân tháp

Mặt ngoài của gạch ốp này đều có trang trí hoa văn rất phong phú. 

 Ngoài ra còn có những mô típ trang trí hoa cúc dây, hoa dây cuốn nổi, đấu ba chạc. Kiểu đấu này đã thấy xuất hiện từ thời Lý (Tháp Chương Sơn, Nam Định) và càng phổ biến hơn ở dưới thời Mạc (Đình Tây Đằng, Ba Vì, Hà Nội)

 Tháp Bình Sơn có nhiều nét độc đáo cả về kiến trúc nghệ thuật, mỹ thuật, kỹ thuật xây dựng, không những có giá trị về kiến trúc nghệ thuật, mà còn có giá trị mỹ thuật cao. Với giá trị tiêu biểu, di tích kiến trúc nghệ thuật tháp Bình Sơn được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng là di tích quốc gia đặc biệt vào năm 2015.