Anh quyết trả đảo cho Mauritius bất chấp ông Trump phản đối

Văn phòng Thủ tướng Anh cho biết thỏa thuận trao trả Quần đảo Chagos ở Ấn Độ Dương cho Mauritius đã hoàn tất và Mỹ sẽ không thể thay đổi.

"Tôi đã thảo luận vấn đề Chagos với Tổng thống Donald Trump nhiều lần. Vấn đề đó cũng đã được nêu ra với Nhà Trắng cuối tuần qua và đầu tuần này", Thủ tướng Anh Keir Starmer nói ngày 28/1, trên chuyên cơ tới Trung Quốc.

Tuyên bố được ông Starmer đưa ra khi được hỏi về việc Tổng thống Trump chỉ trích quyết định Anh trao trả Quần đảo Chagos cho Mauritius là "hành động ngu ngốc".

"Lập trường của chúng tôi là khi chính quyền Trump can thiệp, chúng tôi đã dừng chờ ba tháng để cho họ có thời gian xem xét thỏa thuận Chagos, và họ đã làm điều đó ở cấp cơ quan chính phủ", Thủ tướng Starmer nói thêm. "Sau khi xem xét, họ đưa ra tuyên bố rõ ràng về việc ủng hộ thỏa thuận, trong đó có Tổng thống Trump, Ngoại trưởng Marco Rubio và Bộ Quốc phòng".

Ông thêm rằng chính quyền Trump đã dành thời gian xem xét kỹ lưỡng nội dung thỏa thuận nên Tổng thống Mỹ khó có thể hiểu sai nội dung của nó.

Các nguồn tin từ Văn phòng Thủ tướng Anh cho hay thỏa thuận trao trả Quần đảo Chagos đã được ông Starmer và người đồng cấp Mauritius phê chuẩn hồi tháng 5/2025, nên đã "xong xuôi" và không thể bị Mỹ cản trở.

Thủ tướng Anh Keir Starmer trong cuộc họp nội các tại Phố Downing, London ngày 27/1. Ảnh: AP

Quần đảo Chagos nằm trong Lãnh thổ Ấn Độ Dương thuộc Anh, gồm khoảng 60 hòn đảo, cách Ấn Độ hơn 2.400 km về phía nam. Anh vẫn duy trì quyền kiểm soát Chagos sau khi Mauritius giành độc lập vào những năm 1960.

Năm 2019, Tòa Công lý Quốc tế khuyến nghị Anh nên trao trả quần đảo này cho Mauritius, sau nhiều thập kỷ tranh chấp pháp lý. Tháng 5/2025, Anh và Mauritius đạt thỏa thuận chuyển giao chủ quyền Quần đảo Chagos cho Mauritius, đồng thời Anh vẫn kiểm soát căn cứ không quân ở Diego Garcia theo hợp đồng thuê dài hạn.

Đảo Diego Garcia có diện tích 30 km2, là nơi đặt căn cứ không quân chiến lược của Mỹ và Anh trong khu vực. Ông Trump ban đầu hoài nghi kế hoạch trao trả quần đảo, nhưng sau cuộc gặp với Thủ tướng Starmer ở Nhà Trắng hồi tháng 2/2025, ông đã bật đèn xanh cho thỏa thuận này.

Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ ngày 19/1 chỉ trích Anh "vô cùng ngu ngốc" vì chấp nhận trả Chagos cho Mauritius. "Đây lại là một ví dụ nữa trong danh sách rất dài các lý do về an ninh quốc gia cho thấy vì sao Mỹ phải kiểm soát Greenland", Tổng thống Mỹ nêu thêm.

Vị trí Quần đảo Chagos ở Ấn Độ Dương. Đồ họa: Britannica

Sự thay đổi đột ngột của ông Trump ban đầu khiến chính phủ Anh bất ngờ, vì họ cho rằng thỏa thuận đã được hoàn tất từ nhiều tháng trước. Diễn biến này sau đó dẫn đến lập trường cứng rắn hơn từ Thủ tướng Starmer liên quan vấn đề Greenland, khi ông tuyên bố "sẽ không nhượng bộ".

Các nguồn tin từ Văn phòng Thủ tướng Anh cho biết chính phủ nước này không nhận được thông tin nào từ Bộ Ngoại giao hay các cơ quan tình báo Mỹ khiến họ tin rằng Washington đã thay đổi lập trường về thỏa thuận trao trả Quần đảo Chagos, bất chấp những phát ngôn gay gắt của Tổng thống Trump.

Theo nguồn tin, việc Tổng thống Mỹ đột ngột thay đổi quan điểm liên quan đến những nỗ lực của ông nhằm giành quyền kiểm soát đảo Greenland, vùng lãnh thổ Bắc Cực có ý nghĩa chiến lược đặc biệt quan trọng.

Giai đoạn tiếp theo của dự luật liên quan đến việc trao trả Quần đảo Chagos đã bị trì hoãn tại Thượng viện Anh, do các cuộc thảo luận với Mỹ.

"Chúng tôi đang tiếp tục làm việc với Mỹ. Trong suốt quá trình xây dựng thỏa thuận này, chúng tôi đã phối hợp chặt chẽ với họ, và như các bộ trưởng đã nêu rõ, chúng tôi sẽ tiếp tục làm như vậy", phát ngôn viên Văn phòng Thủ tướng Anh cho hay.