Kỷ luật học sinh: Nhân văn phải đúng người, đúng mức

Bạo lực học đường đặt ra câu hỏi về giới hạn của kỷ luật nhân văn: làm sao để học sinh vi phạm có cơ hội sửa sai mà giáo viên vẫn được bảo vệ? Sau những vụ việc nghiêm trọng, Thông tư 19 của Bộ GD&ĐT cần được đánh giá về tính hiệu quả, để kỷ luật vừa có tính giáo dục, vừa đủ sức răn đe và ngăn ngừa tái phạm.

Ngày 19/10/2026, một học sinh lớp 12 Trường THPT Mạc Đĩnh Chi (Hà Nội) đánh cô giáo ngay trong giờ học, khiến cô phải nhập viện với tỷ lệ tổn hại sức khỏe 12%; nam sinh sau đó bị khởi tố. Trước đó, tháng 9/2025, một học sinh lớp 7 Trường THCS Đại Kim (Hà Nội) từng kéo tóc, ghìm đầu cô giáo khi bị thu giữ đồ chơi sắc nhọn. Những vụ việc này khiến dư luận phẫn nộ, đồng thời đặt ra câu hỏi về cách thực thi kỷ luật học sinh: Làm sao để tạo cơ hội sửa sai mà không xem nhẹ hành vi bạo lực và quyền được bảo vệ của giáo viên?

Không thể chỉ từ những vụ việc nghiêm trọng mà kết luận quy định về khen thưởng và kỷ luật học sinh tại Thông tư 19 ban hành năm 2025 của Bộ GD&ĐT thất bại. Nhưng mục tiêu nhân văn cũng không thể trở thành lý do để né tránh đánh giá chính sách. Điều cần làm là xem xét các quy định đã đủ rõ về mức độ vi phạm, biện pháp xử lý và trách nhiệm bảo vệ người bị hại hay chưa, từ đó điều chỉnh những bất cập để kỷ luật thực sự có tác dụng giáo dục, răn đe và phòng ngừa bạo lực tái diễn.

Nhân văn không thể chỉ dành cho một phía

Có người muốn trao cơ hội sửa sai, người khác đề nghị trường giáo dưỡng hoặc xử lý hình sự. Dù lựa chọn thế nào, điều cần hỏi là biện pháp nào giúp người trẻ chịu trách nhiệm và thay đổi hành vi? Với lỗi nhẹ, nhắc nhở, tư vấn, rèn luyện kỹ năng có thể phù hợp; với hành vi cố ý gây thương tích, một lời xin lỗi hay bản kiểm điểm không thể là điểm kết thúc.

Hình ảnh chụp từ màn hình camera ghi lại sự việc nam sinh tấn công cô giáo tại THPT Mạc Đĩnh Chi, Hà Nội (ảnh cắt từ clip)

Khi có dấu hiệu tội phạm, cơ quan tư pháp phải xem xét theo pháp luật, bảo đảm các quyền của người chưa thành niên. Với trường hợp đủ điều kiện, giáo dục tại trường giáo dưỡng do Tòa án quyết định có thể giúp học sinh sửa mình trong môi trường có kỷ luật, được học văn hóa, học nghề và chuẩn bị tái hòa nhập. Ngay cả khi chịu trách nhiệm hình sự, vẫn phải coi trọng giáo dục và tái hòa nhập. Xử lý nghiêm minh, đúng mức không đối lập với nhân văn; đôi khi chính sự dễ dãi hôm nay làm mất cơ hội ngăn sai lầm lớn hơn ngày mai và đó cũng mang ý nghĩa nhân văn.

Nhưng nhân văn còn phải dành cho cô giáo bị thương, những học sinh chứng kiến bạo lực và cộng đồng cần sự an toàn, công bằng. Không thể lo người gây bạo lực tổn thương mà coi nhẹ nỗi đau của nạn nhân. Nhân văn với người gây hại mà bỏ quên nạn nhân, để người khác phải sống trong sợ hãi, thì đó chỉ là thứ nhân văn đầu môi chót lưỡi.

Thông tư 19 cần được hiểu đúng và sửa đúng

Nhiều ý kiến cho rằng Thông tư 19 ban hành năm 2025 chỉ yêu cầu học sinh xin lỗi. Cách hiểu ấy chưa đúng với văn bản: theo Điều 13–14, “yêu cầu xin lỗi” là một biện pháp kỷ luật đối với học sinh tiểu học; với học sinh trung học, Điều 13 và 15 quy định nhắc nhở, phê bình, viết bản tự kiểm điểm. Điều 16 còn quy định các hoạt động theo dõi, tư vấn, rèn kỹ năng và phối hợp gia đình để giúp học sinh điều chỉnh hành vi. Thông tư không thay thế pháp luật hình sự. Bộ cần giải thích rõ để dư luận không hiểu kỷ luật nhân văn là chỉ cần xin lỗi.

Dù vậy, đọc đúng quy định càng thấy lý do phải rà soát thiết kế chính sách. Điều 12 yêu cầu xét tính chất, hậu quả nhưng ba mức vi phạm lại chủ yếu được mô tả theo phạm vi ảnh hưởng: bản thân, nhóm lớp, nhà trường. Cố ý đánh bị thương một giáo viên có thể nghiêm trọng hơn việc gây náo loạn cả trường. Mức độ nguy hiểm, tính cố ý, thiệt hại, tái phạm và nguy cơ gây hại tiếp phải được thể hiện rõ trong tiêu chí phân loại và phương án xử lý.

Bộ GD&ĐT cần đánh giá sớm biện pháp mới có làm giảm tái phạm không, giáo viên được bảo vệ thế nào, nhà trường có đủ nguồn lực thực hiện không? (Ảnh: minh họa)

Vấn đề còn nằm ở công cụ thực thi. Điều 16 nêu các biện pháp hỗ trợ nhưng chưa hướng dẫn đủ cụ thể cách ứng phó khi học sinh đe dọa, hành hung người khác: Ai đánh giá nguy cơ, ai bảo vệ nạn nhân, ai theo dõi sự thay đổi hành vi? Trường hợp cần bố trí học tập tạm thời ở môi trường khác phải có căn cứ, thời hạn, bảo đảm chương trình học và điều kiện trở lại lớp; không thể biến biện pháp an toàn thành bỏ mặc học sinh. Cần làm rõ phối hợp giữa nhà trường, gia đình, chuyên gia và cơ quan có thẩm quyền, không buộc hiệu trưởng vượt thẩm quyền.

Thông tư có hiệu lực ngày 31/10/2025, gần tròn một năm. Vụ Đại Kim xảy ra trước mốc này, vụ Mạc Đĩnh Chi xảy ra sau; chưa có căn cứ để quy trách nhiệm cho Thông tư từ hai vụ việc. Nhưng chính những trường hợp nghiêm trọng ấy đòi hỏi Bộ GD&ĐT đánh giá sớm: Biện pháp mới có làm giảm tái phạm không, giáo viên được bảo vệ thế nào, nhà trường có đủ nguồn lực thực hiện không? Ngoài giải thích mục tiêu nhân văn, Bộ cần công khai bằng chứng thực thi, sửa những quy định dễ hiểu sai, phân loại chưa thỏa đáng hoặc thiếu hướng dẫn can thiệp. Chính sách phải được kiểm chứng bằng hiệu quả, không chỉ bằng thiện chí ban hành.

Phòng ngừa là trách nhiệm quản trị

Bạo lực học đường chịu tác động từ những xung đột gia đình, lời lẽ thù ghét trên mạng và cách người lớn dùng sức mạnh giải quyết bất đồng. Đó không phải lời bào chữa nhưng cho thấy không thể chỉ trách học sinh sau sự cố. Gia đình phải làm gương, dạy con chịu trách nhiệm và chấp nhận lời nhắc nhở; trường học phải rèn cách kiểm soát cảm xúc, giải quyết xung đột từ nhỏ, thay vì chỉ nói đạo đức khi bạo lực đã xảy ra.

Trong trường học, hiệu trưởng chịu trách nhiệm tổ chức phòng ngừa: quy tắc công bằng, kênh báo tin an toàn, phát hiện sớm đe dọa, bắt nạt, phối hợp gia đình và chuyên gia can thiệp. Trách nhiệm ấy phải xét từ cảnh báo, biện pháp đã triển khai và kết quả, không quy mọi lỗi cá nhân cho hiệu trưởng. Cơ quan quản lý cũng phải bảo đảm nhân lực, chuyên môn, kiểm tra thực chất, thay vì chỉ đòi báo cáo sau vụ việc.

Lớp học khó tránh những học sinh có hành vi khó kiểm soát. Vì thế, giáo viên cần bản lĩnh, sự tinh tế để ứng phó những tình huống sách vở khó dạy hết, giảm nguy cơ xung đột. Nhưng không thể từ đó đổ lỗi cho thầy cô khi bị hành hung. Ít vụ bạo lực được ghi nhận chưa chắc trường đã an toàn nếu thầy trò không dám lên tiếng.

Giữ đạo lý “tôn sư trọng đạo” không thể chỉ bằng lời kêu gọi; phải bảo vệ người thầy bằng pháp luật, giúp người trẻ sửa sai bằng kỷ luật đúng mức và ngăn nguy cơ từ sớm. Đừng đợi cô giáo phải nhập viện mới cuống cuồng tìm cách làm cho bục giảng an toàn.

Thông tin mới vụ cô giáo bị nam sinh hành hung ở Hà Nội

Gửi lời thăm hỏi, chia sẻ sâu sắc của Bộ trưởng, lãnh đạo Bộ GD&ĐT, Phó Cục trưởng Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lí giáo dục Nguyễn Thị Hạnh cho biết:...

Bấm xem >>