Chỉ thi Toán, Văn vào lớp 10: Cách nào tránh cảnh 'thi gì học nấy'?

Chuyên gia cho rằng việc giảm môn thi vào lớp 10 cần đi kèm cơ chế đánh giá toàn diện ở bậc THCS để ngăn chặn triệt để tình trạng "thi gì học nấy".

Theo bạn, kỳ thi vào lớp 10 nên gồm môn nào?

Trước đề xuất tuyển sinh vào lớp 10 chỉ tổ chức thi hai môn Toán và Ngữ văn, nhiều ý kiến lo ngại học sinh có thể rơi vào tình trạng “thi gì học nấy”, dẫn đến học lệch ở cuối bậc THCS. Điều này không chỉ tác động đến việc lựa chọn và định hướng học tập ở các bậc học tiếp theo mà còn đặt ra bài toán dài hạn về chất lượng và cơ cấu nguồn nhân lực.

Theo các chuyên gia, việc thay đổi số môn thi cần được tính toán đồng bộ với những giải pháp đi kèm để hạn chế hệ lụy và bảo đảm mục tiêu giáo dục toàn diện.

Giáo dục toàn diện không thể chỉ dựa vào số môn thi

ThS Hồ Như Hiển - Giáo viên Lịch sử Trường Liên cấp Đông Bắc Ga (Thanh Hóa) cho rằng không có phương án thi tuyển sinh nào hoàn hảo.

Theo ông, thay vì quan tâm thi bao nhiêu môn mới giải quyết được tình trạng học lệch, cần lựa chọn phương án có tổng hạn chế thấp nhất và đi kèm các chính sách để khắc phục những bất cập. Không số lượng môn thi nào có thể giải quyết trọn vẹn mâu thuẫn giữa yêu cầu tuyển sinh và mục tiêu giáo dục toàn diện.

“Tôi ủng hộ phương án thi Toán và Ngữ văn, nhưng với điều kiện phải đồng thời xây dựng cơ chế đánh giá chuẩn đầu ra THCS đủ tin cậy đối với các môn học còn lại. Không nhất thiết môn nào cũng phải trở thành môn thi tuyển sinh thì học sinh mới học môn đó”, ông Hiển đề xuất.

Theo thầy giáo thi tuyển sinh phải trở về đúng chức năng của nó là tuyển chọn, còn giáo dục toàn diện phải được bảo đảm bằng chương trình, chuẩn đầu ra và cơ chế đánh giá quá trình.

“Nếu dùng kỳ thi tuyển sinh để giải quyết tất cả các mục tiêu của giáo dục thì càng nhiều môn thi chưa chắc càng toàn diện, mà rất có thể chỉ làm cho học sinh chịu thêm áp lực và tiếp tục rơi vào vòng xoáy “thi gì học nấy”.

Giảm số môn thi, vì thế, không đồng nghĩa với giảm yêu cầu giáo dục. Ngược lại, đó là cơ hội để chúng ta thiết kế lại cách đánh giá sao cho kỳ thi nhẹ hơn nhưng việc học vẫn thực chất hơn”, ông Hiển nói.

Từ góc độ giáo viên Lịch sử, ông Hiển cho rằng không nên đặt câu hỏi “Lịch sử có thi thì học sinh mới học hay không”, mà phải đặt câu hỏi lớn hơn: Làm thế nào để học sinh thấy việc học Lịch sử là cần thiết ngay cả khi không có điểm thi tuyển sinh.

“Đó mới là thước đo của giáo dục hiện đại cần hướng đến: không phải càng nhiều môn thi thì học sinh càng học toàn diện, mà là dù không phải môn thi tuyển sinh, học sinh vẫn được học và vẫn nhận thức được giá trị của môn học”, ông Hiển bày tỏ.

Tất cả môn học cần được đánh giá đầy đủ

TS Nguyễn Tùng Lâm - Phó Chủ tịch Hội Khoa học Tâm lý Giáo dục Việt Nam cũng cho rằng, việc lựa chọn số môn thi tuyển sinh vào lớp 10 cần được cân nhắc kỹ lưỡng trên nhiều phương diện.

Theo chuyên gia, trong bối cảnh số lượng trường THPT công lập chưa đáp ứng đủ nhu cầu học tập của học sinh, tổ chức một kỳ thi vẫn là phương án phù hợp để đánh giá và lựa chọn học sinh. Tuy nhiên, bài toán đặt ra là nếu tổ chức thi quá nhiều môn, học sinh sẽ phải dành nhiều thời gian ôn tập, qua đó gia tăng áp lực thi cử.

Ngược lại, nếu chỉ thi hai môn Toán và Ngữ văn, mục tiêu giáo dục phổ thông theo hướng phát triển toàn diện có thể bị ảnh hưởng, nhất là khi tâm lý “nếu không thi thì không học” vẫn tồn tại ở bộ phận học sinh.

“Theo tôi, giải pháp ở đây là việc giảm môn thi cần đi kèm với giải pháp để bảo đảm học sinh vẫn học tập và được đánh giá đầy đủ ở tất cả các môn”, ông Lâm đề xuất.

Trường hợp tiếp tục duy trì môn thi thứ ba, TS. Nguyễn Tùng Lâm cho rằng không nên mặc định lựa chọn môn Ngoại ngữ hoặc chọn môn chỉ vì thuận tiện cho việc tổ chức thi. Thay vào đó, các địa phương cần nghiêm túc thực hiện theo hướng luân phiên giữa các môn. Việc lựa chọn môn thi cũng phải xuất phát từ yêu cầu của chương trình giáo dục và lợi ích phát triển của học sinh.

TS. Nguyễn Tùng Lâm nhấn mạnh, bất kể lựa chọn phương án thi nào, yêu cầu quan trọng là phải bảo đảm chất lượng giáo dục đồng đều và có cơ chế kiểm soát, đánh giá nghiêm túc. Học sinh vẫn cần được kiểm tra, đánh giá định kỳ thông qua các bài kiểm tra, thi học kỳ hoặc đề kiểm tra chung, qua đó tạo mặt bằng đánh giá tương đối thống nhất trong phạm vi từng địa phương.

Việc kiểm tra, đánh giá cũng cần được thực hiện nghiêm túc đối với tất cả các môn học, thay vì chỉ tập trung vào những môn phục vụ kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10.

Cùng với đó, chuyên gia cho rằng cần xoá bỏ tâm lý nặng thi cử, dẫn tới tình trạng học để thi, học để vào trường công ở bậc THPT, hướng tới nền giáo dục công bằng, nơi mọi học sinh đều có cơ hội phát triển, bất kể học ở loại hình trường nào như vậy mới có thể giải quyết được vấn đề cốt lõi.

Kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 gồm môn Ngữ văn, Toán và một môn thi hoặc bài thi thứ ba do Sở Giáo dục và Đào tạo lựa chọn. Quy định này đã được các địa phương triển khai trong hai năm qua.

Năm học 2025-2026, Hà Giang là địa phương duy nhất lựa chọn Lịch sử - Địa lý làm môn thi thứ ba; một số ít địa phương áp dụng phương án xét tuyển. Trong khi đó, phần lớn các tỉnh, thành trên cả nước lựa chọn Tiếng Anh là môn thi thứ ba trong kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10.

Đến năm học 2026-2027, các địa phương gồm Vĩnh Long, Đắk Lắk, Cà Mau và Lâm Đồng chọn phương án xét tuyển vào lớp 10 THPT công lập. Tuy nhiên, cả 4 địa phương vẫn tổ chức thi tuyển đối với các trường THPT chuyên.

Phần lớn tỉnh, thành tổ chức thi tuyển, kỳ thi tiếp tục gồm 3 môn: Ngữ văn, Toán và Ngoại ngữ, trong đó tiếng Anh là môn được lựa chọn chủ yếu. Riêng Tuyên Quang lựa chọn Khoa học tự nhiên làm môn thi thứ ba.

Thi vào lớp 10: Bỏ môn thi thứ 3, tiếng Anh có bị bỏ rơi?

Trong khi ngành giáo dục đặt mục tiêu đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, phương án bỏ môn thi thứ 3 vào lớp 10 đang gây nhiều...

Bấm xem >>