Nữ Phó Giáo sư vào vai từ nông dân đến Nam Phương Hoàng Hậu là ai?

Khác biệt với đa số ngôi sao màn ảnh, Trần Yến Chi là nữ nghệ sĩ hiếm hoi chinh phục công chúng bằng vẻ đẹp sang trọng, học vấn uyên bác cùng những vai diễn kinh điển đi cùng năm tháng.

Từ nữ sinh chuyên Toán đến Phó Giáo sư - Tiến sĩ đầu tiên của màn ảnh Việt

Hình ảnh PGS Yến Chi ngoài đời, trông bà thật giản dị nhưng vẫn toát lên nét đẹp khiến nhiều người ngưỡng mộ. (Ảnh: FBNV)

Trong dòng chảy của điện ảnh và sân khấu Việt Nam, hiếm có người nghệ sĩ nào sở hữu một đường hướng sự nghiệp đặc biệt như Trần Yến Chi. Không chạy theo sự hào nhoáng hay tần suất xuất hiện dày đặc, bà chọn cho mình một lối đi trầm lắng nhưng đầy sức nặng khi song hành giữa ánh đèn sân khấu và bục giảng đại học.

Chính sự dung hòa giữa tài năng thiên bẩm và tư duy khoa học đã đưa bà trở thành một trong những gương mặt có học vị cao nhất trong giới nghệ thuật Việt Nam. Bà hiện mang học hàm Phó Giáo sư, học vị Tiến sĩ Nghệ thuật học và được ghi nhận là nữ diễn viên đầu tiên của điện ảnh Việt đạt trọn vẹn hai danh vị cao quý này.

PGS Yến Chi được đánh giá cao khi vào vai Hoàng Hậu Nam Phương. (Ảnh: Truyền hình Vĩnh Long)

Bên cạnh công tác chuyên môn tại Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh TP.HCM — nơi bà gắn bó nhiều năm ở vai trò Trưởng phòng Đào tạo và giảng viên Kỹ thuật biểu diễn, PGS.TS Trần Yến Chi còn miệt mài với sự nghiệp nghiên cứu khoa học, xuất bản sách chuyên khảo và làm Tổng đạo diễn cho nhiều chương trình, tác phẩm sân khấu lớn, tiêu biểu như vở kịch Tình nghệ sĩ tại Nhà hát Thế Giới Trẻ năm 2017.

Ghi nhận những đóng góp bền bỉ và vô giá của bà đối với nền sân khấu, điện ảnh cũng như sự nghiệp giáo dục nghệ thuật nước nhà, Báo Người Lao Động đã trân trọng trao tặng bà giải thưởng Mai Vàng Tri Ân vào năm 2023.

Nền tảng tri thức và bản lĩnh ấy vốn được ươm mầm từ một gia đình trí thức giàu truyền thống tại Hà Nội. Sinh năm 1967, Trần Yến Chi là con gái của nhà văn, nhà biên kịch nổi tiếng Trần Kim Thành. Được thừa hưởng tư duy logic sắc bén, từ nhỏ bà là học sinh chuyên Toán của Trường THPT Nguyễn Gia Thiều và từng thi đỗ vào Đại học Bách khoa Hà Nội.

PGS Yến Chi vào vai Nam Phương Hoàng Hậu trong phim "Ngọn nến hoàng cung". (Ảnh: Truyền hình Vĩnh Long)

Tuy nhiên, đứng trước trăn trở của gia đình khi không có người nối nghiệp cha theo đuổi nghệ thuật, Trần Yến Chi đã quyết định rẽ hướng. Năm 1985, bà chính thức bước chân vào Khóa I hệ Đại học của Trường Đại học Sân khấu và Điện ảnh Hà Nội (1985 - 1990) — khóa học "vàng" quy tụ hàng loạt tên tuổi lớn như Phạm Cường, Chiều Xuân, Bùi Thạc Chuyên, Tú Oanh, Huệ Đàn... Giữa dàn nữ sinh tài năng năm ấy, Yến Chi tỏa sáng theo một cách rất riêng nhờ vẻ đẹp nền nã, sang trọng và đậm chất Á Đông.

Nhan sắc đài các cùng khí chất thanh lịch đã giúp bà xuất sắc giành Giải Thanh lịch (Giải tư) tại cuộc thi Hoa hậu Báo Tiền Phong năm 1988. Sau khi tốt nghiệp thủ khoa vào năm 1990, Trần Yến Chi được giữ lại trường làm giảng viên Kỹ thuật biểu diễn.

Đến năm 1995, bà chuyển vào Nam, tiếp tục gắn bó với công tác giảng dạy tại Đại học Sân khấu - Điện ảnh TP.HCM cho đến nay. Không dừng lại ở việc đứng lớp và biểu diễn, bà tiếp tục chinh phục những nấc thang tri thức mới khi hoàn thành chương trình Thạc sĩ Nghệ thuật học chuyên ngành Đạo diễn sân khấu vào năm 2000, tạo tiền đề vững chắc cho con đường nghiên cứu Tiến sĩ và học hàm Phó Giáo sư sau này.

PGS Yến Chi đã khắc họa thành công một Thị Mịch vừa mong manh, cam chịu, vừa đau đớn và đầy ám ảnh. (Ảnh: Hãng phim truyện Việt Nam)

Trên màn ảnh, dù dành phần lớn tâm huyết cho công tác giáo dục nên số lượng tác phẩm không quá đồ sộ, nhưng mỗi vai diễn Yến Chi đảm nhận đều trở thành dấu ấn khó thay thế. Năm 1991, bà để lại ấn tượng sâu sắc khi hóa thân thành Thị Mịch trong bộ phim điện ảnh Giông tố, chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của nhà văn Vũ Trọng Phụng.

PGS Yến Chi thời trẻ vào vai Mịch trong phim "Giông tố". (Ảnh: Hãng phim truyện Việt Nam)

Đây được coi là một trong những vai diễn thách thức nhất của điện ảnh Việt thời kỳ đó: một cô gái quê hiền lành, chất phác nhưng trở thành nạn nhân của sự áp bức, cường quyền và trải qua những bi kịch đau đớn về tinh thần. Bằng lối diễn tự nhiên, tinh tế và nội lực sâu xé, Yến Chi đã khắc họa thành công một Thị Mịch vừa mong manh, cam chịu, vừa đau đớn và đầy ám ảnh.

PGS Yến Chi thời trẻ. (Ảnh: FBNV)

Đến năm 2004, khi đang tiếp tục con đường nghiên cứu khoa học, Yến Chi nhận lời tham gia bộ phim truyền hình lịch sử Ngọn nến hoàng cung của đạo diễn Nguyễn Quốc Hưng trong vai Nam Phương Hoàng hậu. Thời điểm công bố dàn diễn viên, bà từng gặp không ít nghi ngại từ công chúng về việc liệu một diễn viên gốc Bắc có phù hợp để hóa thân thành vị hoàng hậu nổi tiếng bởi vẻ đẹp, trí tuệ và phong thái quý phái hay không.

Bằng sự nghiêm túc với nghề, quá trình nghiên cứu tư liệu lịch sử kỹ lưỡng cùng lối diễn tiết chế chuẩn mực, Trần Yến Chi đã hoàn toàn chinh phục người xem. Hình ảnh Nam Phương Hoàng hậu do bà thể hiện toát lên vẻ thanh lịch, đức hạnh, trí tuệ và sự điềm tĩnh của một bậc mẫu nghi. Sau hơn hai thập kỷ, mỗi khi hình tượng vị hoàng hậu cuối cùng của triều Nguyễn được nhắc đến trên màn ảnh Việt, công chúng vẫn nhớ đến dáng vẻ đoan trang, ánh mắt hiền từ và phong thái quý phái mà Trần Yến Chi đã thể hiện.

PGS Yến Chi ghi dấu ấn với nhiều bộ phim truyền hình. (Ảnh: FBNV)

Bên cạnh hai vai diễn biểu tượng trên, bà còn ghi dấu ấn qua nhiều bộ phim như Hoàng hôn nhiệt đới (1991), Ngày về, Mảnh đất tình đời, Tráng sĩ Bồ Đề, Những nẻo đường phù sa, Tôi vào đời (2000), Dòng sông huynh đệ cùng nhiều tác phẩm sân khấu và truyền hình khác.

PGS Yến Chi được công chúng ngưỡng mộ tài năng diễn xuất xuất sắc, nhan sắc đài các và là nhà khoa học. (Ảnh: FBNV)

Nhìn lại hành trình nghệ thuật và tri thức của Trần Yến Chi, công chúng không chỉ ngưỡng mộ một tài năng diễn xuất xuất sắc hay một nhan sắc đài các, mà còn kính trọng một người thầy, một nhà khoa học luôn tận tụy và lặng lẽ cống hiến trọn vẹn cho nền văn hóa nghệ thuật nước nhà.