Người thầy đồng thời cũng là nguồn cảm hứng lớn nhất trong sự nghiệp của Guardiola - "Thánh" Johan Cruyff từng đúc kết triết lý bóng đá bằng một câu nói nổi tiếng: “Chiến thắng là điều quan trọng, nhưng có phong cách riêng, có người học theo mình, có người ngưỡng mộ mình… đó mới là món quà vĩ đại nhất”.

Khi Manchester City chuẩn bị bước vào giai đoạn hậu Pep Guardiola, di sản mà chiến lược gia người Catalunya để lại hiện lên như sự tiếp nối hoàn hảo cho tư tưởng bóng đá mà Cruyff từng gieo vào ông từ những ngày còn là cậu bé trưởng thành ở lò La Masia của Barcelona.

Cruyff từng nói: “Chiến thắng chỉ tồn tại trong một ngày. Danh tiếng sẽ tồn tại cả đời”. Với Guardiola, điều ấy có lẽ sẽ kéo dài mãi mãi.

Những con số thống kê đồ sộ chỉ phản ánh một phần thành công của Guardiola tại Man City: sáu chức vô địch Premier League, một Champions League, ba FA Cup, năm League Cup cùng hàng loạt danh hiệu quốc tế khác.

Tuy nhiên, thứ khiến Guardiola trở nên khác biệt chưa bao giờ chỉ là số danh hiệu.

Điều quan trọng nhất nằm ở cách ông chinh phục mọi vinh quang bằng thứ bóng đá có bản sắc rõ ràng - thứ bóng đá được ngưỡng mộ, nghiên cứu và sao chép trên toàn thế giới.

Guardiola từng thừa nhận, với sự khiêm nhường hiếm thấy, rằng ông “không biết gì về bóng đá” trước khi được làm việc dưới sự dẫn dắt của Cruyff. Với Pep, "Thánh Johan" là “nhân vật có ảnh hưởng lớn nhất lịch sử bóng đá”.

Những bài học của Cruyff không chỉ giúp Guardiola trở thành một tiền vệ đẳng cấp trong “Dream Team” Barcelona đầu thập niên 1990, mà còn định hình nên bộ óc chiến thuật xuất sắc bậc nhất lịch sử bóng đá hiện đại.

Ở Guardiola, người ta nhìn thấy sự pha trộn giữa tư duy kiểm soát không gian của Cruyff, tính ám ảnh chiến thuật của bóng đá Hà Lan tổng lực và khát vọng hoàn hảo gần như tuyệt đối.

Đỉnh cao trong mối quan hệ giữa Guardiola và Cruyff đến vào năm 1992, khi Barcelona lần đầu tiên vô địch European Cup nhờ chiến thắng trước Sampdoria tại Wembley.

Guardiola khi ấy là sản phẩm ưu tú của La Masia, đóng vai trò hạt nhân nơi tuyến giữa trong “Dream Team” huyền thoại bên cạnh những tên tuổi như Ronald Koeman, Michael Laudrup hay Hristo Stoichkov.

Đó là tập thể đã thay đổi lịch sử Barcelona và đặt nền móng cho thứ bóng đá kiểm soát hiện đại.

Ba thập kỷ sau, Guardiola tái hiện cuộc cách mạng ấy tại nước Anh theo cách còn mạnh mẽ hơn.

Khi Guardiola cập bến Manchester City năm 2016, bóng đá Anh vẫn bị chi phối bởi tốc độ, sức mạnh thể chất và những pha chuyển trạng thái trực diện. Premier League khi ấy vẫn là giải đấu đề cao cường độ hơn là cấu trúc chiến thuật tinh vi.

Guardiola xuất hiện như một “kẻ ngoại đạo”.

Ông yêu cầu thủ môn phải chơi chân như một tiền vệ, yêu cầu trung vệ đứng cao gần giữa sân, yêu cầu hậu vệ biên bó vào trung lộ và buộc các cầu thủ phải di chuyển theo từng cấu trúc vị trí được tính toán gần như tuyệt đối.

Ảnh hưởng của Guardiola không chỉ nằm ở những gì trực tiếp tạo ra trên sân cỏ, mà còn ở thế hệ HLV kế cận được truyền cảm hứng từ ông.

Mikel Arteta là ví dụ tiêu biểu nhất.

Arteta từng có công việc huấn luyện cấp cao đầu tiên khi làm trợ lý cho Guardiola tại Man City. Từ một cựu tiền vệ chưa có kinh nghiệm cầm quân, Arteta dần trưởng thành trong môi trường chiến thuật cực kỳ khắt khe của Guardiola trước khi biến Arsenal thành ứng viên vô địch Premier League.

Nhiều nét trong lối chơi của Arsenal hiện tại phản chiếu rõ dấu ấn Guardiola: cấu trúc xây dựng lối chơi từ tuyến dưới, pressing tầm cao, hậu vệ bó vào trung lộ và khả năng kiểm soát không gian cực kỳ chặt chẽ.

Enzo Maresca, người được kỳ vọng sẽ kế nhiệm Guardiola tại Man City, cũng từng nằm trong ban huấn luyện của ông trước khi đưa Leicester City trở lại Premier League rồi vô địch Europa Conference League và FIFA Club World Cup cùng Chelsea.

Luis Enrique từng làm việc ở đội trẻ Barcelona dưới thời Guardiola trước khi kế nhiệm ông và vô địch Champions League năm 2015. Sau đó, Enrique tiếp tục đăng quang cùng một tập thể xuất sắc của Paris Saint-Germain và hiện chuẩn bị bước vào trận chung kết Champions League thứ hai liên tiếp với đối thủ là Arsenal tại Budapest. Dù có cá tính chiến thuật khác biệt và còn lớn hơn 1 tuổi, Enrique vẫn được đánh giá là chịu ảnh hưởng lớn từ triết lý Barcelona thời Guardiola.

Ngay cả những cựu học trò như Vincent Kompany hay Xabi Alonso cũng mang trong mình nhiều dấu ấn chiến thuật được học hỏi từ Guardiola.

Ảnh hưởng ấy lan rộng tới mức ngày nay, bóng đá hiện đại gần như vận hành theo “khuôn mẫu Guardiola”.

Các HLV trẻ đều học cách triển khai bóng từ tuyến dưới. Thủ môn giờ đây không chỉ biết cản phá mà còn phải chơi chân xuất sắc. Trung vệ cần biết điều phối bóng, còn hậu vệ biên phải đủ thông minh để di chuyển vào trung lộ như một tiền vệ.

Tất cả đều phản ánh sự thay đổi mà Guardiola tạo ra.

Từ các học viện trẻ cho tới bóng đá phong trào, dấu vân tay của Guardiola hiện diện ở khắp mọi nơi.

Cựu hậu vệ Man City Joleon Lescott từng nhận xét: “Di sản của Pep lớn hơn rất nhiều so với Manchester City. Tầm ảnh hưởng của ông ấy trải rộng khắp kim tự tháp bóng đá”.

Đó không phải lời nói quá.

Tác động của Guardiola được cảm nhận từ Champions League cho tới các giải hạng dưới nước Anh.

Karl Robinson (cựu HLV Oxford United) từng thừa nhận ông bị cuốn hút hoàn toàn bởi Guardiola sau những lần đối đầu với Man City tại League Cup.

Robinson kể lại: “Điều khiến tôi bất ngờ là tôi chưa từng gặp HLV nào mãnh liệt như ông ấy. Chúng tôi không chạm nổi bóng suốt 40 phút mà Pep vẫn còn la hét yêu cầu các cầu thủ phải ném biên thật nhanh”.

Đó chính là Guardiola: ám ảnh bởi từng chi tiết nhỏ nhất.

Nhưng di sản lớn nhất của Guardiola không nằm ở chiến thắng hay những phát minh chiến thuật. Điều ông để lại chính là tinh thần tự do sáng tạo.