Vợ sinh con, chồng được nghỉ 10 ngày và hưởng thêm quyền lợi gì?

Không chỉ lao động nữ, nam giới cũng được hưởng nhiều quyền lợi đáng chú ý khi vợ sinh con từ ngày 1/7/2026. Đặc biệt, khi vợ sinh con thứ hai, người chồng có thể được nghỉ 10 ngày làm việc hưởng chế độ thai sản. Ngoài ra, lao động nam còn được hưởng những quyền lợi gì?

Vợ sinh con, lao động nam được nghỉ bao nhiêu ngày?

Theo luật sư Hoàng Anh Sơn - Đoàn luật sư TP. Hồ Chí Minh: Khoản 2, Điều 53, Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 quy định lao động nam đang tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc khi vợ sinh con được nghỉ việc hưởng chế độ thai sản.

Lao động nam có thể được nhận trợ cấp một lần khi vợ sinh con. Ảnh minh họa: Nguyệt Minh.

Theo đó, trường hợp thông thường, người chồng được nghỉ 5 ngày làm việc.

Nếu vợ sinh con phải phẫu thuật hoặc sinh con dưới 32 tuần tuổi, lao động nam được nghỉ 7 ngày làm việc.

Trường hợp vợ sinh đôi, người chồng được nghỉ 10 ngày làm việc; nếu sinh ba trở lên thì từ người con thứ ba trở đi, cứ mỗi con được nghỉ thêm 3 ngày làm việc.

Nếu vợ sinh đôi phải phẫu thuật, người chồng được nghỉ 14 ngày làm việc; trường hợp sinh ba trở lên phải phẫu thuật thì từ người con thứ ba trở đi, cứ mỗi con được nghỉ thêm 3 ngày làm việc.

Điểm đáng lưu ý là ngày bắt đầu nghỉ phải nằm trong khoảng 60 ngày kể từ ngày vợ sinh con. Nếu người chồng nghỉ nhiều lần thì ngày bắt đầu của lần nghỉ cuối cùng cũng phải nằm trong 60 ngày đầu kể từ ngày vợ sinh; tổng số ngày nghỉ không được vượt quá thời gian luật định.

Như vậy, đây là chế độ thai sản do cơ quan BHXH giải quyết, không phải chế độ nghỉ phép năm hoặc nghỉ việc riêng do doanh nghiệp tự quyết định.

Từ 1/7/2026, vợ sinh con thứ hai được nghỉ 10 ngày

Một thay đổi quan trọng được áp dụng từ ngày 1/7/2026 là chính sách dành cho trường hợp sinh con thứ hai.

Điểm a, khoản 1, Điều 14, Luật Dân số số 113/2025/QH15 quy định trường hợp sinh con thứ hai, thời gian nghỉ thai sản đối với lao động nữ là 7 tháng, còn lao động nam là 10 ngày làm việc khi vợ sinh con. Luật Dân số có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.

Khoản 1, Điều 2, Nghị định 168/2026/NĐ-CP quy định cụ thể điều kiện áp dụng chính sách này. Đối với lao động nam, người chồng phải đang tham gia BHXH bắt buộc, vợ sinh con thứ hai và tại thời điểm sinh, người vợ có một con đẻ còn sống.

Như vậy, từ ngày 1/7/2026, cần phân biệt hai trường hợp.

Nếu vợ sinh con thứ nhất, thời gian nghỉ của người chồng được xác định theo Điều 53 Luật BHXH, tùy trường hợp là 5, 7, 10 hoặc 14 ngày làm việc.

Nếu vợ sinh con thứ hai, người chồng thuộc diện áp dụng chính sách mới được nghỉ 10 ngày làm việc theo Luật Dân số.

Luật sư Hoàng Anh Sơn – Đoàn luật sư TP. Hồ Chí Minh lưu ý, người lao động cần phân biệt “sinh con thứ hai” với “lần sinh thứ hai”.

Chẳng hạn, người vợ lần đầu sinh đôi và đã có hai con. Sau đó, người vợ sinh thêm một con. Đây là lần sinh thứ hai nhưng đứa trẻ được sinh ra là con thứ ba. Trường hợp này không được xác định là sinh con thứ hai để áp dụng chính sách 10 ngày nghỉ dành riêng cho trường hợp vợ sinh con thứ hai.

Ngược lại, nếu lần đầu người vợ sinh một con và lần sau sinh thêm một con thì người con sau là con thứ hai, thuộc trường hợp được áp dụng chính sách mới nếu người chồng đáp ứng các điều kiện theo quy định.

Lao động nam được hưởng bao nhiêu tiền khi vợ sinh con? Khoản 1, Điều 59, Luật BHXH 2024 quy định trợ cấp thai sản một tháng bằng 100% mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc của 6 tháng gần nhất trước khi nghỉ hưởng chế độ thai sản.

Đối với trường hợp người lao động đóng BHXH bắt buộc chưa đủ 6 tháng, mức hưởng được xác định trên cơ sở mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc của các tháng đã đóng theo quy định.

Vì vậy, có thể hiểu đơn giản: lao động nam nghỉ bao nhiêu ngày theo chế độ thì được cơ quan BHXH giải quyết trợ cấp tương ứng với thời gian nghỉ, chứ không phải doanh nghiệp trả nguyên tiền lương cho những ngày này.

Ví dụ, một lao động nam đang tham gia BHXH bắt buộc, vợ sinh con thứ hai và người chồng đủ điều kiện nghỉ 10 ngày làm việc. Trợ cấp thai sản được tính trên mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH của người lao động theo quy định, sau đó quy đổi theo thời gian nghỉ hưởng chế độ.

Điều 59, Luật BHXH 2024 là căn cứ để xác định mức trợ cấp, trong khi Điều 53 xác định số ngày người lao động nam được nghỉ khi vợ sinh con.

Lao động nam được hưởng chính sách gì khi vợ nghỉ sinh con. Ảnh minh họa: Nguyệt Minh.

Người chồng có thể được nhận trợ cấp một lần khi vợ sinh con

Luật sư Hoàng Anh Sơn cho biết: Một quyền lợi khác mà người lao động nam cần lưu ý là trợ cấp một lần khi sinh con.

Khoản 1 và khoản 4, Điều 58, Luật BHXH 2024 quy định lao động nữ sinh con đủ điều kiện thì được trợ cấp một lần. Trường hợp lao động nữ sinh con nhưng không đủ điều kiện hưởng trợ cấp mà người chồng đủ điều kiện theo luật thì người chồng được trợ cấp một lần.

Mức trợ cấp bằng 2 lần mức tham chiếu tại tháng người lao động nữ sinh con cho mỗi con.

Đây là khoản tiền cần phân biệt với tiền trợ cấp cho những ngày nghỉ khi vợ sinh con.

Nói cách khác, trong trường hợp đủ điều kiện, người chồng có thể đồng thời được giải quyết:

trợ cấp thai sản tương ứng với thời gian nghỉ khi vợ sinh;

trợ cấp một lần khi sinh con nếu thuộc trường hợp pháp luật quy định.

Luật sư Hoàng Anh Sơn cho rằng người lao động nam nên kiểm tra cả hai chế độ này khi làm hồ sơ, bởi đây là hai quyền lợi có căn cứ pháp lý và cách xác định khác nhau.

Người chồng không phải đóng BHXH trong thời gian nghỉ thai sản?

Khoản 8, Điều 53, Luật BHXH 2024 quy định đối với thời gian nghỉ hưởng chế độ thai sản của người lao động thuộc các trường hợp luật định, thời gian nghỉ được tính là thời gian đóng BHXH bắt buộc và người lao động, người sử dụng lao động không phải đóng BHXH trong thời gian đó.

Tuy nhiên, quy định này cần được áp dụng đúng theo từng trường hợp và thời gian nghỉ thực tế của người lao động. Người lao động không nên hiểu rằng cứ nghỉ việc là được miễn đóng BHXH cả tháng.

Đặc biệt, Luật BHXH cũng có quy định riêng đối với trường hợp người lao động không hưởng tiền lương từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng. Việc có phải đóng BHXH trong tháng đó hay không phải căn cứ vào đúng trường hợp và thời gian nghỉ thực tế theo luật. Người chồng được nghỉ chăm con nếu người mẹ gặp rủi ro

Pháp luật không chỉ bảo vệ quyền lợi của người cha trong thời điểm vợ sinh con mà còn quy định cơ chế để người cha tiếp tục chăm sóc con trong trường hợp đặc biệt.

Khoản 5, Điều 53, Luật BHXH 2024 quy định trường hợp chỉ có mẹ hoặc cả cha và mẹ đều tham gia BHXH bắt buộc mà người mẹ chết sau khi sinh, người cha hoặc người trực tiếp nuôi dưỡng được nghỉ việc hưởng chế độ thai sản để chăm sóc con đối với thời gian còn lại của người mẹ.

Nếu người mẹ tham gia BHXH nhưng không đủ điều kiện hưởng chế độ thai sản mà chết sau khi sinh thì người cha hoặc người trực tiếp nuôi dưỡng được nghỉ hưởng chế độ thai sản cho đến khi con đủ 6 tháng tuổi.

Đặc biệt, khoản 7, Điều 53, Luật BHXH 2024 quy định trường hợp chỉ có người cha tham gia BHXH bắt buộc mà người mẹ chết sau khi sinh hoặc gặp rủi ro sau khi sinh, không đủ sức khỏe để chăm sóc con theo xác nhận của cơ sở khám chữa bệnh thì người cha được nghỉ việc hưởng chế độ thai sản cho đến khi con đủ 6 tháng tuổi.

Đây là trường hợp quyền lợi của người cha được mở rộng đáng kể so với chế độ nghỉ thông thường khi vợ sinh con.

Hồ sơ hưởng chế độ gồm những gì?

Theo luật sư Sơn, quy định về hồ sơ hưởng chế độ thai sản, đối với lao động nam khi vợ sinh con, hồ sơ cơ bản gồm bản sao giấy khai sinh, trích lục khai sinh hoặc bản sao giấy chứng sinh của con.

Nếu giấy chứng sinh không thể hiện việc sinh con phải phẫu thuật hoặc sinh con dưới 32 tuần tuổi thì cần bổ sung giấy tờ của cơ sở khám chữa bệnh thể hiện thông tin này. Trường hợp con chết sau khi sinh nhưng chưa được cấp giấy chứng sinh thì hồ sơ được thực hiện theo quy định riêng.

Về trình tự, người lao động nộp hồ sơ cho người sử dụng lao động. Theo hướng dẫn thủ tục hiện hành, người lao động có trách nhiệm nộp hồ sơ chậm nhất 45 ngày kể từ ngày hết thời gian nghỉ hưởng chế độ thai sản; người sử dụng lao động lập danh sách và gửi cơ quan BHXH trong thời hạn luật định.

Luật sư Hoàng Anh Sơn – Đoàn luật sư TP. Hồ Chí Minh lưu ý, người lao động nam nên chủ động thông báo với doanh nghiệp về thời điểm nghỉ ngay khi vợ sinh con, đồng thời giữ đầy đủ giấy khai sinh, giấy chứng sinh và các giấy tờ liên quan đến tình trạng sinh con nếu thuộc trường hợp sinh mổ, sinh non hoặc sinh nhiều con.

Quyền lợi của lao động nam khi vợ sinh con có thể khái quát như sau

Vợ sinh con, chồng được nghỉ 10 ngày và hưởng thêm quyền lợi gì? - 3

Các trường hợp trên phải được đối chiếu với điều kiện tham gia BHXH bắt buộc và các điều kiện cụ thể của từng chế độ. Đặc biệt, thời gian nghỉ của lao động nam khi vợ sinh con phải bắt đầu trong 60 ngày kể từ ngày vợ sinh.

Luật sư Hoàng Anh Sơn – Đoàn luật sư TP. Hồ Chí Minh cho rằng, chính sách mới từ ngày 1/7/2026 cho thấy quyền lợi của người cha đã được quy định cụ thể hơn, nhất là trường hợp vợ sinh con thứ hai. Tuy nhiên, người lao động cần xác định đúng số thứ tự của người con, thời điểm sinh, tình trạng tham gia BHXH và trường hợp sinh cụ thể để tránh nhầm lẫn về số ngày nghỉ và mức hưởng.

Đáng chú ý, 10 ngày nghỉ khi vợ sinh con thứ hai là chính sách mới theo Luật Dân số 2025, trong khi các mức 5, 7, 10 hoặc 14 ngày trong những trường hợp sinh thường, sinh mổ, sinh non hoặc sinh nhiều con là các quy định của Luật BHXH. Khi một trường hợp đồng thời thuộc nhiều quy định, cần đối chiếu quy định chuyên biệt về sinh con thứ hai để xác định chế độ áp dụng.