Miễn phí xe buýt tại TPHCM: Quyết sách lớn, cơ hội lớn

TPHCM dự kiến miễn phí toàn bộ 135 tuyến xe buýt nội tỉnh, gồm cả tuyến có trợ giá và không trợ giá. Chính sách đang được Sở Xây dựng chủ trì hoàn thiện, phối hợp với các đơn vị liên quan để trình Hội đồng nhân dân (HĐND) thành phố xem xét, mở ra kỳ vọng tạo cú hích mạnh mẽ cho giao thông công cộng.

Trong bối cảnh TPHCM đang đối mặt với áp lực giao thông ngày càng gia tăng, chủ trương miễn phí vé xe buýt được xem là bước đi táo bạo, thể hiện tư duy điều hành vì người dân và hướng đến phát triển bền vững. Tại Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố khóa I, nhiệm kỳ 2025-2030 diễn ra chiều 1/4, Bí thư Thành ủy TPHCM Trần Lưu Quang cho biết, Thường trực Thành ủy đã thống nhất định hướng triển khai chính sách này. Thông tin ngay lập tức thu hút sự quan tâm rộng rãi, không chỉ bởi tính mới mẻ, tiên phong mà còn được kỳ vọng sẽ tạo cú hích mạnh mẽ cho hệ thống giao thông công cộng, góp phần giảm ùn tắc, ô nhiễm và nâng cao chất lượng sống cho người dân.

Khẩn trương xây dựng chính sách

Ngay sau khi thông tin được Bí thư Thành ủy TPHCM Trần Lưu Quang đưa ra, trong buổi sáng 2/4, Sở Xây dựng TPHCM và các sở, ban ngành liên quan đã có cuộc họp trao đổi để bàn phương án triển khai chính sách miễn phí xe buýt cho người dân thành phố.

Chia sẻ với phóng viên, ông Bùi Hòa An, Phó Giám đốc Sở Xây dựng TPHCM cho biết, hiện nay địa bàn TPHCM có 109 tuyến xe buýt được trợ giá bởi ngân sách và 26 tuyến xe buýt không trợ giá, hoạt động nội tỉnh (các tuyến còn lại là xe buýt liên tỉnh). Trước mắt, cơ chế miễn phí sẽ áp dụng cho các tuyến nội vùng TPHCM gồm cả 109 tuyến được trợ giá và 26 tuyến không trợ giá.

Hiện nay, Sở Xây dựng đang phối hợp các sở, ban ngành xây dựng chính sách, tính toán kỹ thuật, các quy định pháp luật, tham mưu UBND TPHCM trình dự thảo Nghị quyết đến HĐND TPHCM để thông qua. Sau khi thông qua, Nghị quyết, sẽ chính thức áp dụng miễn phí vé xe buýt hoạt động nội vùng TPHCM. “Bước chuẩn bị sẽ được triển khai từ bây giờ cho đến cuối tháng 4”- ông Bùi Hòa An thông tin.

Về vấn đề khi miễn phí hoàn toàn, cơ chế đấu thầu và đặt hàng cho các đơn vị vận tải liệu sẽ thay đổi và ảnh hưởng thế nào, lãnh đạo Sở Xây dựng TPHCM cho biết tại cuộc họp giữa các sở, ban ngành diễn ra sáng 2/4, các đơn vị đã thống nhất một số phương án và cần phải tính toán thêm. “Không chỉ riêng Sở Xây dựng, đây là vấn đề liên quan nhiều sở, ban ngành cùng giải quyết như Sở Tư pháp, Sở Tài chính và nhiều cơ quan khác. Do đó, để có phương án hoàn chỉnh, cần phải tính toán kỹ. Mục tiêu chung là để phục vụ người dân, thực hiện tốt chính sách của Nhà nước và đảm bảo quyền lợi của các đơn vị vận tải. Ít nhất phải đảm bảo đủ chi phí để đơn vị vận tải hoạt động trên các tuyến”- ông An chia sẻ.

Bến xe buýt Hóc Môn với diện tích hơn 10.000m2 được hoàn thành, đi vào hoạt động tháng 8/2025. Ảnh: Hữu Huy

Lãnh đạo Sở Xây dựng TPHCM cũng cho biết, theo tính toán, việc miễn phí vé sẽ giúp tăng lượng hành khách sử dụng xe buýt tại thành phố lên khoảng 30% so với năm 2025. “Nếu vượt mức 30% thì hạ tầng vẫn đảm bảo phục vụ được”- ông Bùi Hòa An cho hay.

Chia sẻ thêm với phóng viên, đại diện Trung tâm Quản lý Giao thông công cộng TPHCM cho biết chủ trương miễn phí xe buýt cho người dân không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ chi phí đi lại mà còn được kỳ vọng tạo cú hích mạnh mẽ để thay đổi thói quen di chuyển, từng bước hình thành văn hóa sử dụng giao thông công cộng tại TPHCM.

Theo đó, khi rào cản về chi phí được gỡ bỏ, người dân sẽ có thêm động lực lựa chọn xe buýt thay vì phương tiện cá nhân, góp phần giảm ùn tắc, áp lực hạ tầng và ô nhiễm môi trường đô thị. Đây cũng được xem là một trong những giải pháp nền tảng để tiến tới xây dựng hệ sinh thái giao thông công cộng đồng bộ, hiện đại, xanh và bền vững.

“Hiện nay, phương án triển khai chính sách này đang được Sở Xây dựng TPHCM chủ trì, phối hợp cùng các sở, ban ngành liên quan và đơn vị vận tải khẩn trương nghiên cứu, hoàn thiện. Quá trình này tập trung tính toán kỹ lưỡng về nguồn lực, lộ trình áp dụng cũng như cơ chế vận hành, nhằm bảo đảm tính khả thi, hiệu quả và phù hợp với điều kiện thực tiễn của thành phố”- đại diện Trung tâm Quản lý Giao thông công cộng TPHCM chia sẻ.

Dần “xanh”, "sạch", tiện nghi hơn

Trong nhịp chuyển động mạnh mẽ của đô thị đặc biệt như TPHCM, hệ thống vận tải hành khách công cộng đang ghi nhận những bước tiến rõ nét cả về chất lẫn lượng. Từ năm 2025 đến những tháng đầu năm 2026, quá trình tái cấu trúc mạng lưới xe buýt thông qua đấu thầu lại các tuyến và đẩy nhanh chuyển đổi sang phương tiện sử dụng điện đã tạo nên diện mạo mới cho giao thông đô thị: xanh hơn, hiện đại hơn và lấy người dân làm trung tâm phục vụ.

Dàn xe buýt điện mới được VinBus đưa vào vận hành tại TPHCM cuối tháng 2/2026. Ảnh: Hữu Huy

Nếu như trước đây, hình ảnh xe buýt gắn với những phương tiện cũ kỹ, trang thiết bị lạc hậu thì nay, dàn xe buýt điện thế hệ mới đã dần thay thế, vận hành êm ái, thân thiện với môi trường. Thiết kế sàn thấp, tích hợp dốc hỗ trợ người khuyết tật cùng không gian rộng rãi đã góp phần nâng cao khả năng tiếp cận, đặc biệt với các nhóm hành khách yếu thế - một tiêu chí quan trọng trong xây dựng hệ thống giao thông công cộng văn minh, hiện đại.

Xem xét quy định công chức, viên chức đi xe buýt

TS. Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường TPHCM cho rằng, trong bối cảnh xe buýt hiện mới chỉ đáp ứng khoảng 4% nhu cầu giao thông công cộng tại TPHCM, việc triển khai miễn phí vé cần được nhìn nhận một cách thực chất, không chỉ dừng ở chủ trương mang tính khuyến khích.

Theo ông, nếu không xác định rõ nhóm đối tượng sử dụng thì chính sách “0 đồng” khó tạo ra chuyển biến lớn. Muốn đạt mục tiêu giảm ô nhiễm và thay đổi thói quen đi lại, thành phố cần những giải pháp đủ mạnh, thậm chí mang tính bắt buộc, quyết liệt.

“Có thể xem xét quy định cán bộ, công chức, viên chức sử dụng xe buýt làm phương tiện di chuyển chính; đồng thời hạn chế hoặc không bố trí chỗ giữ xe cá nhân tại cơ quan để tạo áp lực chuyển đổi”- TS. Phạm Viết Thuận gợi ý.

Song song đó, theo vị chuyên gia, với nhóm học sinh, sinh viên, chính sách miễn phí nên được triển khai theo hướng khuyến khích, tạo điều kiện hình thành thói quen sử dụng giao thông công cộng từ sớm. “Muốn giảm ô nhiễm môi trường một cách bền vững, cần những tính toán căn cơ, dài hạn, chứ không thể làm theo phong trào” - ông Thuận nhấn mạnh.

Nổi bật trong xu hướng chuyển đổi này là hai đơn vị vận tải lớn: Phương Trang và VinBus. Từ tháng 7/2025, Công ty Cổ phần Xe khách Phương Trang - FUTA Bus Lines đã chính thức đưa vào vận hành 35 tuyến xe buýt có trợ giá, trong đó 27 tuyến sử dụng hoàn toàn xe buýt điện. Theo ông Phan Văn Hải - Phó Tổng Giám đốc Công ty Phương Trang, đây không chỉ là bước mở rộng quy mô mà còn đánh dấu một chương mới trong hành trình xây dựng mạng lưới giao thông công cộng xanh, thông minh và dễ tiếp cận.

Các phương tiện do Phương Trang khai thác được sản xuất tại Nhà máy Kim Long Motor (Huế), đạt tiêu chuẩn chất lượng quốc tế, tích hợp công nghệ hiện đại, mang lại trải nghiệm di chuyển an toàn và tiện nghi. Đáng chú ý, hệ thống trạm sạc được đầu tư đồng bộ, không chỉ đảm bảo vận hành ổn định mà còn thể hiện năng lực phát triển hạ tầng - yếu tố then chốt trong tiến trình chuyển đổi năng lượng sạch của đô thị.

Cuối tháng 2/2026 vừa qua, VinBus cũng công bố đưa vào hoạt động 169 xe buýt điện trên 9 tuyến tại thành phố. Các dòng xe VinFast EB 6 và VinFast EB 8 với sức chứa từ 30-60 chỗ được thiết kế hiện đại, sàn thấp, trang bị đầy đủ tiện ích như máy lạnh, Wi-Fi, cổng sạc USB, bảng thông tin hành trình và hệ thống camera an ninh. Đặc biệt, toàn bộ mạng lưới được hỗ trợ bởi 150 trạm sạc phủ khắp thành phố, bảo đảm khả năng vận hành liên tục, ổn định trên quy mô lớn.

Ông Nguyễn Công Nhật - Tổng Giám đốc VinBus cho rằng, việc chuyển đổi này không chỉ dừng lại ở mở rộng phương tiện mà còn là bước nâng cấp đồng bộ toàn diện, thể hiện sự chủ động đồng hành cùng lộ trình chuyển đổi xanh của Chính phủ và chính quyền thành phố. Quan trọng hơn, sự cải thiện về chất lượng dịch vụ đang dần củng cố niềm tin của người dân vào giao thông công cộng, từ đó khuyến khích hình thành thói quen di chuyển văn minh, bền vững trong cộng đồng.

Thực tế cũng cho thấy những chuyển biến tích cực từ góc nhìn người sử dụng. Ông Đào Công Tâm (phường Chợ Quán), một hành khách thường xuyên đi xe buýt, chia sẻ rằng hệ thống xe buýt hiện nay đã “thay đổi rất rõ”, từ phương tiện đến trải nghiệm. Xe chạy êm, sạch sẽ, có máy lạnh và tiện nghi đầy đủ, giúp việc đi lại của hành khách trở nên thuận tiện và dễ chịu hơn.

Trước thời điểm sáp nhập, TPHCM vận hành 138 tuyến xe buýt, trong đó có 109 tuyến được trợ giá, với tổng ngân sách hỗ trợ mỗi năm hơn 1.000 tỷ đồng. Sau khi mở rộng địa giới hành chính, kết nối với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu cũ, quy mô mạng lưới đã tăng lên 179 tuyến với 2.112 phương tiện. Đáng chú ý, trong số này đã có 1.301 xe buýt điện, chiếm khoảng 62%, một tỷ lệ cho thấy tốc độ chuyển đổi năng lượng đang diễn ra nhanh chóng và thực chất.

Tại Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố khóa I, nhiệm kỳ 2025-2030, Bí thư Thành ủy TPHCM Trần Lưu Quang nhấn mạnh yêu cầu trọng tâm mà Tổng Bí thư Tô Lâm đã đặt ra tại Đại hội Đảng bộ Thành phố lần thứ I: giải quyết căn cơ tình trạng ùn tắc giao thông và ô nhiễm môi trường. Để gia tăng sức hút của vận tải công cộng, Bí thư Thành ủy TPHCM giao Giám đốc Sở Xây dựng Trần Quang Lâm tham mưu các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động xe buýt, hướng tới các tiêu chí cốt lõi: vận hành nhanh hơn, đúng giờ hơn và văn minh hơn. Đồng thời, lãnh đạo Thành ủy yêu cầu tăng nhanh tỷ lệ xe buýt điện, từng bước hiện thực hóa mục tiêu phát triển hệ thống giao thông xanh, bền vững.

Không dừng lại ở đó, giai đoạn 2025-2030, thành phố dự kiến chuyển đổi thêm 3.011 xe buýt chạy dầu và CNG sang xe điện, gồm 1.537 xe thay thế phương tiện cũ và 1.474 xe đầu tư mới. Lộ trình này không chỉ mang tính kỹ thuật mà còn thể hiện quyết tâm tái cấu trúc toàn diện hệ thống vận tải công cộng theo hướng xanh, sạch và bền vững.

Theo ông Bùi Hòa An, thành phố sẽ triển khai song song hai trụ cột: vé xe buýt miễn phí và chuyển đổi phương tiện sang năng lượng xanh. Mục tiêu đến năm 2030, 100% xe buýt công cộng sẽ sử dụng điện hoặc năng lượng sạch, phù hợp với lộ trình đã được phê duyệt, đồng thời gắn với chiến lược phát triển đô thị xanh trong dài hạn.

Lãnh đạo Sở Xây dựng nhấn mạnh, việc chuyển đổi sang xe buýt điện không chỉ góp phần giảm phát thải khí nhà kính, cải thiện chất lượng môi trường không khí, mà còn nâng cấp trải nghiệm dịch vụ cho người dân - từ sự êm ái, an toàn đến tính tiện nghi và khả năng tiếp cận. Khi hai chính sách “xanh hóa phương tiện” và “miễn phí vé” cùng hội tụ, giao thông công cộng được kỳ vọng sẽ trở thành lựa chọn ưu tiên, từng bước định hình lại thói quen đi lại theo hướng văn minh, hiện đại và bền vững.