Vì sao cùng ngửi hoa sữa, người thấy thơm, người lại đau đầu?

Mùi hoa sữa có thể khiến người nhạy cảm đau đầu, buồn nôn. Bác sĩ lý giải vì sao cùng một mùi hương, mỗi người lại phản ứng khác nhau.

Hoa sữa gắn với mùa thu Hà Nội, nhưng khi hoa nở đồng loạt, hương thơm có thể trở nên khó chịu với một số người. Người đi ngang chỉ tiếp xúc trong chốc lát, còn người sống cạnh những cây đang nở có thể phải ngửi mùi đậm đặc nhiều giờ mỗi ngày.

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, phản ứng với mùi phụ thuộc vào cường độ, thời gian tiếp xúc, mức độ nhạy cảm và tình trạng sức khỏe của từng người. Vì thế, cùng một tuyến phố, có người cảm thấy dễ chịu, người khác lại đau đầu, chóng mặt hoặc nôn nao.

Những triệu chứng này cần được ghi nhận, thay vì cho rằng người khó chịu vì mùi quá nhạy cảm hoặc đang tưởng tượng ra biểu hiện của mình. Tuy nhiên, cũng không thể chỉ dựa vào cảm giác “nồng đến choáng” để kết luận hoa sữa gây ngộ độc.

Vì sao mùi nồng có thể gây đau đầu?

Bác sĩ Hoàng giải thích, ngoài chức năng nhận biết mùi, vùng mũi còn có các nhánh cảm giác của dây thần kinh sinh ba. Một số chất có tính kích ứng có thể tác động lên những nhánh thần kinh này, tạo cảm giác cay, rát hoặc khó chịu. Hệ khứu giác và hệ cảm giác cũng có liên hệ với các mạng lưới xử lý cảm xúc, cảm giác và đau trong não.

Dù vậy, ngưỡng ngửi thấy mùi, ngưỡng kích ứng và ngưỡng gây độc là những khái niệm khác nhau. Có chất được khứu giác phát hiện ở mức thấp hơn mức gây tác hại độc chất. Do đó, độ nồng mà một người cảm nhận không phải thước đo trực tiếp của độc tính.

Với triệu chứng đau đầu, mối liên hệ đáng chú ý nằm ở chứng đau nửa đầu, còn gọi là migraine. Đây là bệnh lý thần kinh, không đơn thuần là đau ở một bên đầu. Cơn bệnh có thể kèm buồn nôn, sợ ánh sáng, sợ tiếng động và khó dung nạp mùi.

Một tổng quan hệ thống năm 2025 gồm 58 nghiên cứu với 22.299 bệnh nhân migraine. Kết quả ước tính khoảng 47,8% người bệnh có tình trạng ác cảm hoặc nhạy cảm với mùi; khoảng 40,1% báo cáo cơn migraine liên quan đến tác nhân mùi. Các tỷ lệ này thuộc nhóm bệnh nhân migraine và các loại mùi nói chung, không phản ánh tỷ lệ người đau đầu do hoa sữa tại Hà Nội.

Migraine có liên quan đến hệ thống dây thần kinh sinh ba - mạch máu. Trong đó, chất truyền tin CGRP tham gia truyền tín hiệu đau, làm tăng độ nhạy thần kinh và có tác dụng giãn mạch. Tuy nhiên, cơ chế chính xác khiến mùi khởi phát cơn migraine vẫn chưa được hiểu đầy đủ.

Theo bác sĩ Hoàng, người nhận thấy mùi hoa sữa nồng thường xuyên liên quan đến cơn đau nên chủ động tránh tiếp xúc. Không có cơ sở để từ đó khẳng định ngửi hoa sữa chắc chắn gây tổn thương não hay viêm màng não.

Mối liên hệ này cũng cần được nhìn theo chiều ngược lại. Đôi khi migraine đã bước vào giai đoạn báo trước, khiến người bệnh nhạy cảm với mùi hơn. Khi ấy, mùi có thể là thứ người bệnh chú ý lúc cơn đau đang tới, chưa chắc là nguyên nhân duy nhất gây cơn.

Tương tự, buồn nôn và chóng mặt có thể xuất hiện khi phản ứng với mùi môi trường hoặc đi cùng migraine. Chỉ riêng những biểu hiện này chưa đủ để kết luận người bệnh bị tụt huyết áp, thiếu máu não hay ngộ độc.

Khó chịu vì mùi khác với dị ứng phấn hoa

Một điểm cần phân biệt là mùi hương và phấn hoa không phải một thứ. Đau đầu, nôn nao khi gặp mùi mạnh chưa đủ để chẩn đoán dị ứng. Ngược lại, người dị ứng phấn hoa vẫn có thể xuất hiện triệu chứng đường hô hấp dù không cảm thấy mùi quá khó chịu.

Bác sĩ Hoàng dẫn nghiên cứu tại miền Đông Ấn Độ trên 140 bệnh nhân dị ứng hô hấp, trong đó 40 người, tương đương 28,57%, có thử nghiệm lẩy da dương tính với chiết xuất phấn hoa sữa, tên khoa học là Alstonia scholaris. Nghiên cứu cũng xác định các protein có khả năng gắn với kháng thể IgE.

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam

Tuy nhiên, đối tượng khảo sát là những người đã có bệnh dị ứng hô hấp, không phải mẫu đại diện cho dân số. Vì vậy, không thể diễn giải kết quả thành gần 30% người dân Hà Nội dị ứng hoa sữa. Thử nghiệm da cho thấy sự mẫn cảm; để xác định dị ứng có ý nghĩa lâm sàng, bác sĩ còn phải đối chiếu bệnh sử và triệu chứng khi tiếp xúc.

Ở người dị ứng qua trung gian IgE, dị nguyên có thể kích hoạt tế bào mast giải phóng histamin cùng các chất trung gian. Đây là phản ứng miễn dịch, khác với cảm giác khó chịu đơn thuần trước một mùi quá mạnh. Người có tiền sử dị ứng phấn hoa cần theo dõi các biểu hiện như hắt hơi, ngứa mũi, ngứa mắt, chảy nước mắt. Có cơ địa dị ứng không đồng nghĩa với việc chắc chắn dị ứng hoa sữa.

Người mắc hen phế quản cũng cần chú ý nếu tiếp xúc với mùi mạnh thường đi kèm ho, tức ngực, khò khè hoặc khó thở. Người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, khí phế thũng có thể nhạy cảm hơn với mùi môi trường. Tuy vậy, mức độ ảnh hưởng tùy từng người, không nên quy mọi đợt bệnh nặng lên cho hoa sữa.

Với phụ nữ mang thai, một số mùi có thể trở nên khó dung nạp hơn. Bác sĩ Hoàng lưu ý, cảm giác này có thể là thật nhưng không nên giải thích rằng thai kỳ luôn khiến khứu giác “nhạy gấp nhiều lần”. Những nghiên cứu được dẫn cũng không tạo cơ sở để khẳng định ngửi hoa sữa gây hại cho thai hoặc tất yếu dẫn đến nôn nghén nặng.

Chủ động giảm tiếp xúc khi thấy khó chịu

Theo bác sĩ Hoàng, khi bắt đầu xuất hiện triệu chứng, việc đầu tiên là rời khu vực có mùi đậm, tìm không gian dễ chịu hơn và nghỉ ngơi. Người biết mình nhạy cảm có thể đổi tuyến đi bộ, tránh đứng lâu dưới tán cây đang nở hoặc điều chỉnh hoạt động ngoài trời.

Nếu mùi tràn vào nhà, có thể tạm đóng cửa phía nguồn mùi trong thời gian hương hoa nồng nhất. Người nhạy cảm với hương liệu không nên dùng thêm nước hoa, xịt phòng để át mùi, bởi một mùi mạnh khác có thể làm tăng cảm giác khó chịu.

Người có bệnh nền cần tiếp tục điều trị theo hướng dẫn, không tự tăng thuốc hoặc dùng thuốc chống dị ứng chỉ vì đau đầu khi ngửi hoa.

Việc ghi lại thời điểm, địa điểm tiếp xúc, thời gian kéo dài, triệu chứng và mức độ cải thiện sau khi rời nguồn mùi cũng có ích. Những thông tin này giúp bác sĩ đánh giá mối liên hệ, tránh quy mọi biểu hiện xuất hiện trong mùa hoa cho cùng một nguyên nhân.

Ở góc độ y tế công cộng, bác sĩ Hoàng cho rằng phản ánh của cư dân cần được xem xét khi lựa chọn vị trí và mật độ cây trồng. Để đánh giá nguy cơ tại một tuyến phố, cần dữ liệu về mức độ tiếp xúc và sức khỏe, chưa thể chỉ từ cảm giác mùi nồng suy ra nồng độ độc hại hay nguy cơ bệnh tật.

Hương hoa sữa có thể dễ chịu với người này nhưng gây khó chịu cho người khác. Điều cần thiết là ghi nhận triệu chứng, chủ động giảm tiếp xúc khi cơ thể phản ứng và phân biệt rõ khó chịu vì mùi, dị ứng phấn hoa với ngộ độc.