Đội tuyển bóng đá quốc gia Việt Nam là đại diện cao nhất của bóng đá nam Việt Nam trên đấu trường quốc tế, hoạt động dưới sự quản lý của Liên đoàn Bóng đá Việt Nam. Lịch sử của đội tuyển trải dài hơn một thế kỷ, phản ánh rõ sự phát triển của bóng đá nước nhà từ thời kỳ sơ khai cho đến khi vươn lên trở thành một thế lực đáng gờm tại khu vực Đông Nam Á và dần khẳng định vị trí ở đấu trường châu lục.
Nguồn gốc bóng đá tại Việt Nam
Bóng đá được người Pháp mang vào Việt Nam từ cuối thế kỷ XIX, khoảng năm 1896. Ban đầu, môn thể thao này chỉ phổ biến trong cộng đồng công chức và binh lính Pháp. Tuy nhiên, sức hút của bóng đá nhanh chóng lan rộng trong xã hội và trở thành hoạt động thể thao phổ biến ở nhiều địa phương.
Những câu lạc bộ đầu tiên xuất hiện tại Nam Kỳ trước khi lan dần ra Trung Kỳ và Bắc Kỳ. Qua nhiều năm phát triển, bóng đá dần hình thành hệ thống thi đấu và cộng đồng người hâm mộ rộng lớn, đặt nền móng cho sự ra đời của các đội tuyển đại diện.
Thời kỳ hai đội tuyển quốc gia (1954 – 1975)
Sau Hiệp định Genève 1954, Việt Nam tạm thời bị chia cắt thành hai miền, dẫn đến sự tồn tại của hai đội tuyển quốc gia riêng biệt.
Ở miền Bắc, đội tuyển của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa chủ yếu tham gia các trận giao hữu với các quốc gia thuộc khối xã hội chủ nghĩa và góp mặt ở các giải đấu phong trào như GANEFO. Trong giai đoạn này, nhiều huấn luyện viên đến từ Liên Xô và Trung Quốc đã hỗ trợ công tác huấn luyện và phát triển bóng đá.
Trong khi đó, đội tuyển của Việt Nam Cộng hòa có mức độ hội nhập quốc tế sâu hơn khi là thành viên của FIFA và AFC. Đội bóng này từng lọt vào vòng chung kết Asian Cup hai lần đầu tiên vào các năm 1956 và 1960, đều kết thúc với vị trí thứ tư. Thế hệ cầu thủ tiêu biểu khi đó có danh thủ Phạm Huỳnh Tam Lang, người góp phần mang về chức vô địch Merdeka Cup năm 1966 và huy chương vàng SEAP Games 1959.
Thống nhất và những bước tái hội nhập (1976 – 1995)
Sau khi đất nước thống nhất năm 1975, bóng đá Việt Nam bắt đầu quá trình tổ chức lại hệ thống thi đấu. Một cột mốc quan trọng là sự ra đời của Liên đoàn Bóng đá Việt Nam vào năm 1989, mở ra giai đoạn quản lý bóng đá chuyên nghiệp hơn.
Đội tuyển Việt Nam chính thức trở lại đấu trường quốc tế năm 1991 khi tham dự SEA Games 1991 tại Philippines. Dù thành tích khi đó còn khiêm tốn, sự kiện này đánh dấu bước khởi đầu cho quá trình tái hội nhập.
Bước ngoặt đáng nhớ xuất hiện tại SEA Games 1995 ở Thái Lan. Dưới sự dẫn dắt của HLV Karl-Heinz Weigang, Việt Nam giành huy chương bạc sau hành trình đầy ấn tượng. Những cầu thủ như Nguyễn Hồng Sơn, Lê Huỳnh Đức và Trần Công Minh trở thành nền tảng cho thế hệ cầu thủ tài năng tiếp theo.
Thế hệ vàng đầu tiên và dấu ấn khu vực (1996 – 2007)
Cuối thập niên 1990, bóng đá Việt Nam bắt đầu khẳng định vị thế tại Đông Nam Á. Tại Tiger Cup 1998 tổ chức trên sân nhà, đội tuyển Việt Nam dưới sự dẫn dắt của HLV Alfred Riedl đã tạo nên cú sốc lớn khi đánh bại Thái Lan 3-0 ở bán kết. Tuy nhiên, đội lại để thua Singapore trong trận chung kết với bàn thắng phản lưới nhà đầy đáng tiếc.
Trong giai đoạn này, Việt Nam thường xuyên góp mặt ở các trận chung kết SEA Games và Tiger Cup nhưng chưa thể vượt qua rào cản cuối cùng trước sự thống trị của Thái Lan.
Một dấu mốc mang tầm châu lục xuất hiện tại AFC Asian Cup 2007. Là một trong bốn quốc gia đồng đăng cai, Việt Nam đã gây bất ngờ khi vượt qua vòng bảng với chiến thắng 2-0 trước UAE và trận hòa 1-1 với Qatar. Đội tuyển sau đó lọt vào tứ kết trước khi dừng bước trước Iraq – đội sau này lên ngôi vô địch.
Chức vô địch lịch sử năm 2008 và giai đoạn trầm lắng
Sau thành công tại Asian Cup 2007, HLV Henrique Calisto được trao trọng trách dẫn dắt đội tuyển. Dù không được đánh giá cao trước giải đấu, Việt Nam đã tạo nên hành trình kỳ diệu tại AFF Cup 2008.
Trận chung kết lượt về trên sân Mỹ Đình trở thành khoảnh khắc lịch sử. Phút bù giờ cuối cùng, Lê Công Vinh đánh đầu ghi bàn sau quả đá phạt của Nguyễn Minh Phương, giúp Việt Nam hòa Thái Lan 1-1 và giành chiến thắng chung cuộc 3-2. Đây là lần đầu tiên đội tuyển Việt Nam vô địch Đông Nam Á.
Tuy nhiên, giai đoạn sau đó chứng kiến nhiều biến động. Từ năm 2009 đến 2017, đội tuyển trải qua nhiều thay đổi trên băng ghế huấn luyện nhưng vẫn thiếu sự ổn định. Việt Nam liên tục dừng bước ở bán kết các kỳ AFF Cup và không đạt thành tích nổi bật tại các vòng loại châu lục.
Kỷ nguyên thành công dưới thời Park Hang-seo
Một bước ngoặt lớn xuất hiện vào tháng 10/2017 khi VFF bổ nhiệm HLV Park Hang-seo. Quyết định này mở ra giai đoạn thành công rực rỡ nhất trong lịch sử bóng đá Việt Nam.
Dưới sự dẫn dắt của ông, đội tuyển với những trụ cột như Nguyễn Quang Hải, Quế Ngọc Hải, Đỗ Hùng Dũng và Nguyễn Tiến Linh đã đạt nhiều thành tích nổi bật.
Đỉnh cao là chức vô địch AFF Cup 2018 sau khi đánh bại Malaysia ở chung kết. Bên cạnh đó, đội tuyển U23 Việt Nam cũng giành huy chương vàng SEA Games 2019 và SEA Games 2021.
Ở đấu trường châu lục, Việt Nam lọt vào tứ kết AFC Asian Cup 2019 và lần đầu tiên trong lịch sử tiến vào vòng loại thứ ba của FIFA World Cup 2022 khu vực châu Á. Một trong những khoảnh khắc đáng nhớ nhất là chiến thắng 3-1 trước Trung Quốc vào đúng ngày mùng 1 Tết Nguyên Đán năm 2022.
Giai đoạn chuyển giao và định hướng tương lai
Sau khi HLV Park Hang-seo chia tay đội tuyển đầu năm 2023, bóng đá Việt Nam bước vào giai đoạn chuyển giao. Philippe Troussier được bổ nhiệm với mục tiêu xây dựng lối chơi kiểm soát bóng và hướng đến giấc mơ World Cup 2026. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi gặp nhiều khó khăn và hai bên đã chấm dứt hợp đồng vào năm 2024.
Giữa năm 2024, Kim Sang-sik được lựa chọn làm huấn luyện viên trưởng. Dưới sự dẫn dắt của ông, đội tuyển Việt Nam đang trong quá trình tái thiết, kết hợp giữa những cầu thủ giàu kinh nghiệm và các tài năng trẻ.
Trong giai đoạn 2025–2026, đội tuyển đạt nhiều kết quả tích cực như vô địch ASEAN Cup, giành huy chương vàng SEA Games 33 và đăng quang giải U23 Đông Nam Á. Bên cạnh đó, U23 Việt Nam cũng tạo dấu ấn tại U23 Asian Cup 2026 với tấm huy chương đồng sau khi đánh bại Hàn Quốc ở trận tranh hạng ba.
Với tỷ lệ thắng ấn tượng và chuỗi thành tích tích cực, HLV Kim Sang-sik đang được đánh giá là một trong những nhà cầm quân thành công nhất của bóng đá Việt Nam trong những năm gần đây.