Khi A.I có thể trả lời mọi thứ, học sinh cần học gì để không bị thay thế?

Chỉ trong vài năm, trí tuệ nhân tạo (AI) đã thay đổi cách con người học tập, làm việc và tiếp cận thông tin. AI có thể viết bài, giải toán, dịch thuật, lập trình, thiết kế hình ảnh, phân tích dữ liệu hay đưa ra kế hoạch chỉ trong vài giây. Những kỹ năng từng được xem là lợi thế của con người đang dần được tự động hóa với tốc độ chưa từng có. Điều đó khiến nhiều phụ huynh bắt đầu đặt ra một câu hỏi quan trọng hơn cả điểm số: “Nếu AI ngày càng thông minh, con mình sau này sẽ cạnh tranh bằng điều gì?”

Câu trả lời có lẽ không nằm ở việc học thuộc nhiều kiến thức hơn A.I. Bởi trong tương lai, khả năng ghi nhớ hay tìm kiếm thông tin sẽ không còn là lợi thế bền vững. Điều thực sự tạo nên khác biệt sẽ là những năng lực AI chưa thể thay thế hoàn toàn: trí tò mò; năng lực đặt câu hỏi; tư duy phản biện; khả năng kết nối kiến thức với thực tế, và năng lực học tập suốt đời. Đó cũng là lý do xu hướng giáo dục hiện đại đang dần chuyển từ tư duy “dạy học sinh biết gì” sang “dạy học sinh học như thế nào”.

Khi học sinh không chỉ sử dụng AI, mà tạo ra AI để thay đổi cách học

Mới đây, một nhóm học sinh THPT đã gây chú ý khi giành giải Đặc biệt tại Cuộc thi Sáng tạo dành cho Thanh, Thiếu niên và Nhi đồng Toàn quốc lần thứ 21 năm 2025(*) với dự án “Trợ lý AI hỗ trợ khám phá nội dung sách giáo khoa qua lăng kính tò mò”. Vượt qua hơn 800 đề tài trên toàn quốc, dự án không chỉ cho thấy khả năng ứng dụng công nghệ của học sinh thế hệ mới, mà còn phản ánh một góc nhìn đáng chú ý về giáo dục trong thời đại số: AI không nên chỉ dùng để trả lời, mà cần giúp con người muốn học hơn.

Dự án được phát triển bởi Nguyễn Khánh An - Học sinh lớp 11 tại The Dewey Schools cùng đội thi của mình, xuất phát từ một quan sát rất thực tế là nhiều học sinh hiện nay dễ mất hứng thú với việc học vì nội dung sách giáo khoa thường được tiếp cận theo hướng ghi nhớ thụ động. Từ đó, nhóm đặt ra một câu hỏi: “Liệu AI có thể khiến việc học trở thành hành trình khám phá thay vì chỉ tiếp nhận thông tin?”

Khánh An nhận giải đặc biệt tại Cuộc thi Sáng tạo dành cho Thanh, Thiếu niên và Nhi đồng toàn quốc lần thứ 21 năm 2025

*Cuộc thi Sáng tạo dành cho Thanh, Thiếu niên và Nhi đồng toàn quốc lần thứ 21 năm 2025 là sân chơi khoa học - kỹ thuật quy mô lớn dành cho học sinh từ 6 đến 18 tuổi trên cả nước. Cuộc thi được tổ chức theo các lĩnh vực như phần mềm tin học, đồ dùng học tập, sản phẩm thân thiện môi trường và giải pháp kỹ thuật ứng phó biến đổi khí hậu, tạo cơ hội để học sinh phát huy năng lực sáng tạo và tư duy giải quyết vấn đề.

“Copilot AI” là gì? Vì sao mô hình này đang trở thành xu hướng mới?

Nếu chatbot AI thông thường hoạt động theo cơ chế “hỏi - đáp”, thì AI Copilot có thể hiểu là một “trợ lý đồng hành” cùng người dùng trong suốt quá trình học tập và làm việc. Thay vì chỉ đưa ra câu trả lời cuối cùng, AI Copilot có thể: gợi mở hướng suy nghĩ, đề xuất ý tưởng, đặt thêm câu hỏi, cá nhân hóa nội dung và hỗ trợ người dùng tự khám phá tri thức.

Dựa trên ý tưởng đó, nhóm học sinh Dewey đã xây dựng “Trợ lý AI Copilot” tích hợp các mô hình ngôn ngữ lớn như GPT-4 và Google Gemini để tái cấu trúc nội dung sách giáo khoa thành: câu hỏi mở, tình huống thực tiễn, nhiệm vụ khám phá, hoạt động phản biện và các hướng nghiên cứu mở rộng.

Ví dụ, thay vì chỉ học lịch sử bằng cách ghi nhớ sự kiện, học sinh có thể được AI đặt vào các tình huống giả lập để phân tích, tranh biện hoặc đưa ra quyết định. Hay một bài học khoa học cũng có thể được kết nối với các vấn đề xã hội hoặc nghề nghiệp tương lai để học sinh nhìn thấy ý nghĩa thực tiễn của kiến thức. Điểm đặc biệt của dự án nằm ở việc lấy “trí tò mò” làm trung tâm của trải nghiệm học tập. Nhóm còn phát triển bộ phân loại gồm 12 dạng trí tò mò như: tò mò khám phá, tò mò khoa học, tò mò xã hội, tò mò hướng nghiệp,... Dựa trên sở thích, tính cách và mục tiêu học tập mà người dùng cung cấp, hệ thống sẽ tự động xây dựng lộ trình học tập cá nhân hóa phù hợp với từng cá nhân.

Trong thời đại AI, khả năng đặt câu hỏi quan trọng không kém việc tìm ra đáp án

Sự phát triển của AI đang khiến việc tiếp cận tri thức trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Nhưng cũng chính điều đó khiến giáo dục đứng trước một thay đổi lớn, điều quan trọng không còn là “ai nhớ nhiều hơn”. Người có lợi thế trong tương lai sẽ là người: biết phân tích vấn đề, biết đặt câu hỏi tốt hơn, biết sáng tạo giải pháp và có khả năng học hỏi liên tục trước những thay đổi của thế giới. Nói cách khác, trí tò mò và đam mê khám phá đang dần trở thành một “năng lực cạnh tranh” mới của thế hệ trẻ. Bởi chính trí tò mò là điểm khởi đầu của tư duy phản biện, sáng tạo và năng lực tự học - những kỹ năng cốt lõi mà công nghệ khó có thể thay thế hoàn toàn.

Tuy nhiên, trí tò mò không tự lớn lên nếu chỉ được nuôi dưỡng bằng những bài học một chiều hay áp lực điểm số. Để một đứa trẻ dám đặt câu hỏi, dám thử nghiệm và không ngừng khám phá thế giới, các em cần được học trong một môi trường khuyến khích trải nghiệm thực tế, tôn trọng khác biệt và trao cơ hội để tự tìm ra kiến thức. Đồng thời, sự định hướng của thầy cô cũng đóng vai trò đặc biệt quan trọng, không chỉ là người truyền đạt kiến thức, mà còn là người khơi gợi hứng thú học tập, dẫn dắt tư duy và giúp học sinh biến những câu hỏi nhỏ thành động lực khám phá lớn hơn. Đây cũng là lý do nhiều hệ thống giáo dục tiên tiến trên thế giới đang tập trung phát triển năng lực tự học, tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề thực tế thay vì chỉ truyền đạt kiến thức theo cách tuyến tính.

 Môi trường học và phương pháp học đóng vai trò quan trọng giúp học sinh phát triển tư duy và kỹ năng, sẵn sàng thích nghi với sự biến đổi của thế giới.

The Dewey Schools và định hướng đào tạo công dân số thời đại AI

Tại The Dewey Schools, những dự án như “Trợ lý AI Copilot” không được xem là hoạt động ngoại lệ, mà là kết quả của một môi trường học tập chú trọng trải nghiệm thực tiễn và năng lực học tập chủ động. Điểm khác biệt của The Dewey Schools là tiên phong trong giáo dục trải nghiệm, tổ chức sự trưởng thành của học sinh thông qua con đường tự học, tự giáo dục và tự làm ra chính mình. Thay vì chỉ học để ghi nhớ hay đạt điểm số, học sinh được đặt vào những bối cảnh đời sống cụ thể để quan sát, đặt câu hỏi, thử nghiệm, sai và tự tìm ra cách giải quyết vấn đề. Thông qua các phương pháp như Học qua dự án (Project-based Learning), Học tập truy vấn (Inquiry-based Learning) hay Tư duy thiết kế (Design Thinking), Dewey hướng học sinh tới việc tự kiến tạo tri thức, phát triển tư duy phản biện, khả năng thích nghi và tinh thần học tập suốt đời. Điều đó có nghĩa là khi học sinh được trao quyền chủ động trong quá trình học tập, các em không chỉ tiếp nhận kiến thức hiệu quả hơn mà còn dần hình thành bản lĩnh tự giáo dục và năng lực tự làm ra chính mình trong một thế giới không ngừng thay đổi.

Học sinh Dewey học thông qua các dự án học tập xuyên suốt năm học

Chia sẻ về triết lý giáo dục trải nghiệm mà Dewey theo đuổi, thầy Dương Hồng Phúc - Hiệu trưởng The Dewey Schools cơ sở Tây Hồ Tây nhấn mạnh: “Nhà trường luôn khuyến khích học sinh quan sát thật kỹ vấn đề, đặt nhiều câu hỏi, thử nghiệm các giải pháp và sử dụng kiến thức liên môn để tạo ra sản phẩm. Giáo viên đóng vai trò là người đồng hành giúp học sinh được định hướng đúng cách. Đây cũng chính là nền tảng giúp học sinh Dewey không chỉ biết sử dụng công nghệ, mà còn biết ứng dụng công nghệ để tạo ra giá trị cho cộng đồng. Dự án của Khánh An là minh chứng rõ nét cho hình ảnh một công dân số thế hệ mới, biết khai thác AI một cách thông minh, có trách nhiệm và hướng đến việc giải quyết những vấn đề thật của xã hội”.

The Dewey Schools là hệ thống trường liên cấp song ngữ tiên phong, triển khai chương trình tích hợp quốc tế giữa Mount Vernon School (Mỹ) và Bộ Giáo dục & Đào tạo, đồng thời được Tổ chức Tú tài Quốc tế IB (International Baccalaureate) công nhận là Trường Quốc tế IB (IB World School). Nhà trường chú trọng giáo dục trải nghiệm, phát triển tư duy độc lập, năng lực sáng tạo và tinh thần học tập suốt đời, giúp học sinh sẵn sàng thích ứng và tự tin ghi dấu ấn tại các sân chơi học thuật, công nghệ và sáng tạo trong nước cũng như quốc tế.

Tìm hiểu thêm: The Dewey Schools

Fanpage: The Dewey Schools Facebook

Hotline: 19003293