Bên trong bãi rác khổng lồ nuôi sống hàng nghìn người Jakarta

Mỗi ngày, khoảng 8.000 tấn rác từ thủ đô Indonesia được đưa tới Bantar Gebang, nơi nhiều người chấp nhận nguy hiểm để nhặt phế liệu, kiếm tiền nuôi gia đình.

Cách trung tâm Jakarta khoảng 40 km, bãi rác Bantar Gebang nhìn từ xa giống những ngọn đồi nhấp nhô, trải rộng trên diện tích hơn 100 hecta và sừng sững phía trên các khu dân cư lân cận.

Khi đến gần, mùi hôi nồng nặc bao trùm không khí nóng ẩm. Những dòng nước rỉ rác đen ngòm len qua các đống chất thải, trong khi ruồi bám kín những chiếc xe tải màu cam liên tục ra vào.

Bantar Gebang, bãi rác lớn nhất Jakarta - nơi tạo sinh kế cho hàng nghìn người. Video: Guardian

Khoảng 1.400 lượt xe mỗi ngày vận chuyển 8.000 tấn rác từ Jakarta tới đây. Tiếng động cơ, máy ủi và máy xúc gần như không ngừng vang lên. Xen giữa dòng phương tiện là hàng nghìn người nhặt rác, tìm kiếm chai nhựa, kim loại và những vật liệu còn có thể bán lại.

Công việc giúp họ duy trì cuộc sống nhưng cũng tiềm ẩn nguy hiểm. Đầu năm nay, 7 người thiệt mạng khi một núi rác sụp xuống, chôn vùi những người đang làm việc phía dưới.

Rasta, 55 tuổi, nghẹn giọng khi nhắc lại vụ việc. Ông cho biết những người nhặt rác hiểu rõ rủi ro nhưng khó lựa chọn công việc khác.

"Nếu không chấp nhận nguy hiểm, chúng tôi sẽ không có gì để ăn", ông nói.

Rasta và vợ, Suakesi, làm nghề nhặt rác tại đây từ năm 1989. Ảnh: Guardian

Trong số những người làm việc tại Bantar Gebang có vợ chồng Andi, 29 tuổi, và Winah, 43 tuổi. Winah sinh ra tại một ngôi làng gần bãi rác và bắt đầu nhặt phế liệu từ nhỏ. Mỗi ngày, hai vợ chồng kiếm được khoảng 100.000 - 200.000 rupiah (khoảng 135.000-270.000 đồng). Khoản tiền này không lớn nhưng đủ để họ mua thực phẩm và đóng học phí cho các con.

Andi thừa nhận công việc nặng nhọc, môi trường ô nhiễm và không mang lại cảm giác dễ chịu. Tuy nhiên, việc được làm cùng bạn bè giúp những giờ lao động bớt căng thẳng. Những người nhặt rác thường trò chuyện, trêu đùa nhau trong lúc chờ xe tải đổ xuống những mẻ rác mới.

Mỗi loại phế liệu có giá bán khác nhau. Khi phát hiện một số chai nước nhãn hiệu Aqua, một công nhân lập tức reo lên vì loại nhựa này được thu mua với giá cao hơn nhiều chai nhựa thông thường.

Rustini, 48 tuổi, đứng trước đống rác khổng lồ tại bãi rác Bantar Gebang. Ảnh: Guardian

Với Rustini, Bantar Gebang là nơi bà kiếm sống suốt hơn ba thập kỷ. Tiền bán những vật dụng bị người khác vứt bỏ đã giúp bà nuôi các con ăn học. Bà nói không muốn con tiếp tục công việc của mình và tự hào khi một người con hiện làm việc tại Đài Loan, người khác chuẩn bị sang Nhật Bản.

"Mọi thứ dành cho các con tôi đều đến từ nơi này, kể cả những món đồ bỏ đi nhỏ nhất", Rustini kể. Theo bà, bãi rác đã giúp các con được học hành, tự lập và xây dựng cuộc sống riêng.

Karmidi, 32 tuổi, cũng bắt đầu nhặt rác tại đây từ năm 10 tuổi. Hiện anh đã lập gia đình và có hai con nhỏ. Công cụ lao động chính của anh là chiếc sào gắn móc, được người địa phương gọi là "ganco", dùng để kéo và phân loại những vật liệu có thể bán. Karmidi thường làm việc vào ban đêm vì thời tiết mát hơn. Tuy nhiên, đây cũng là thời điểm nguy hiểm hơn khi anh phải di chuyển giữa xe tải, máy xúc và máy ủi trong bóng tối.

Anh cho biết công việc vất vả nhưng đem lại sự chủ động. Người nhặt rác có thể quyết định thời gian bắt đầu, nghỉ ngơi hoặc trở về nhà, bởi hoạt động đổ rác diễn ra gần như liên tục.

"Chúng tôi có thể làm việc bất cứ lúc nào, rác thải không bao giờ ngừng", Karmidi nói.

Các công nhân đang phân loại rác. Video: Guardian

Bantar Gebang mở rộng nhanh cùng tốc độ gia tăng dân số và lượng rác thải của Jakarta trong nhiều thập kỷ. Bãi rác hiện đã quá tải, khiến chính phủ Indonesia lên kế hoạch từng bước đóng cửa nơi này.

Cơ quan môi trường Jakarta dự kiến ngừng tiếp nhận rác sinh hoạt chưa phân loại vào cuối năm 2027. Trong năm nay, người dân sẽ được yêu cầu tách riêng chất thải hữu cơ. Về lâu dài, Bantar Gebang chỉ tiếp nhận phần rác còn lại sau khi vật liệu hữu cơ và đồ tái chế đã được loại bỏ. Số rác này dự kiến được đưa vào một nhà máy chuyển đổi chất thải thành năng lượng, nơi rác được đốt trong điều kiện kiểm soát để sản xuất điện. Cơ quan đầu tư nhà nước Danantara có kế hoạch xây dựng hơn 30 nhà máy tương tự trên khắp Indonesia.

Kế hoạch được triển khai trong bối cảnh tình trạng rác thải ngày càng nghiêm trọng tại nhiều thành phố, sông ngòi và bãi biển của Indonesia. Tháng 2, Tổng thống Prabowo Subianto tuyên bố phát động cuộc chiến toàn quốc chống rác thải, sau những chỉ trích về tình trạng ô nhiễm tại đảo du lịch Bali.

Bộ Môi trường cũng yêu cầu các địa phương từng bước chấm dứt hình thức đổ rác lộ thiên, đồng thời xây dựng cơ sở phân loại chất hữu cơ và vật liệu tái chế.

Tuy nhiên, một số nhà hoạt động lo ngại các giải pháp thay thế chưa thể hoàn thành trước khi Bantar Gebang đóng cửa. Các nhà máy đốt rác cần nguồn vốn hàng tỷ đôla và đòi hỏi rác phải được phân loại đúng cách, hoạt động chưa phổ biến tại Indonesia.

Trẻ em chơi đùa trên một bãi rác đã được che phủ. Ảnh: Guardian

Những bất cập từng xảy ra tại Bali khi bãi rác Suwung ngừng tiếp nhận chất thải hữu cơ hồi tháng 4. Rác chưa phân loại sau đó chất đống trên đường phố, đồng ruộng và sông ngòi. Nhiều nơi đốt rác tự phát, tạo ra lớp khói độc bao phủ một số khu vực. Chính quyền địa phương sau đó phải cho phép đưa rác hữu cơ trở lại bãi rác vào một số ngày trong tuần.

Nur Azizah, chuyên gia quản lý chất thải tại Đại học Gadjah Mada, cảnh báo việc đóng cửa Bantar Gebang khi chưa có phương án thay thế có thể khiến rác xuất hiện khắp Jakarta.

Còn với những người nhặt rác như Andi, nỗi lo lớn hơn của họ là Bantar Gebang sẽ đóng cửa, khiến gia đình mất nguồn sinh kế.

"Tôi chỉ mong có thể làm các con hạnh phúc, bảo đảm chúng có đủ ăn, đủ học. Nếu nơi này đóng cửa, chúng tôi còn lựa chọn nào khác?", anh nói.

Bãi rác nhìn từ trên cao. Video: The Guardian

Cuộc sống trong những 'lò nung' xóm trọ công nhân

Hà Nội - Hàng nghìn công nhân quanh Khu công nghiệp Bắc Thăng Long chật vật xoay xở trong các phòng trọ chật hẹp, không điều hòa giữa đợt nắng nóng...

Bấm xem >>