Serie A đang trở thành tấm gương phản chiếu rõ nhất cho sự tụt hậu chiến thuật của bóng đá Ý. Từ chỗ là cái nôi của những ý tưởng cấp tiến, giải đấu giờ bị bao phủ bởi làn sóng bảo thủ, thận trọng, dẫn tới một thứ bóng đá khô khan, nhiều bế tắc và thiếu đột biến. Những con số như 29 trận hòa 0-0, nhiều nhất trong 5 giải hàng đầu châu Âu, chỉ là bề nổi của một vấn đề sâu xa hơn: tư duy chiến thuật đang chậm lại so với phần còn lại của thế giới.
Chủ nghĩa truyền thống lấn át tư duy cấp tiến
Trong thập kỷ qua, Serie A từng chứng kiến những làn gió mới: Napoli của Luciano Spalletti, Inter của Simone Inzaghi, Atalanta của Gian Piero Gasperini hay AC Milan của Stefano Pioli với lối đá pressing chủ động, tấn công giàu tính tổ chức. Nhưng hiện tại, xu hướng ngược lại đang thắng thế. Antonio Conte mang Scudetto về Napoli bằng cấu trúc phòng ngự chặt chẽ hơn là sự linh hoạt thời Spalletti. Cristian Chivu tại Inter kéo Nicolo Barella trở lại vai trò tiền vệ con thoi truyền thống. Max Allegri tiếp tục trung thành với phong cách cứng nhắc. Hệ quả là Napoli bị loại sớm ở Champions League, Inter, Juventus gục ngã trước các đối thủ ngoài nhóm 5 giải lớn, còn Atalanta bị Bayern Munich vùi dập.
Nghịch lý cường độ và sự thất bại của pressing
Dữ liệu từ MyGamePlan cho thấy các đội bóng Ý không thiếu cường độ áp sát. Napoli, Roma chỉ cho đối thủ hoàn thành 71% đường chuyền ở 1/3 sân nhà, Como và Inter là 72%. Nhưng cường độ không đi kèm hiệu quả. Serie A chỉ đạt trung bình 4,45 lần thu hồi bóng ở 1/3 sân cuối mỗi 90 phút, thấp hơn đáng kể mức 5,08 của châu Âu và là tệ nhất trong các giải lớn. Chỉ Genoa, Lecce, Roma, Inter, Como và Juventus vượt ngưỡng trung bình. Ngay cả Napoli, Bologna hay Atalanta cũng không đạt. Các khối pressing tầm cao thiếu bẫy, thiếu cơ chế buộc đối thủ mắc sai lầm, dẫn tới việc bóng đá Ý trông dữ dội về hình thức nhưng rỗng về hiệu quả.
“Căn bệnh” chuyền bóng hình chữ U và đội tuyển Ý rệu rã
Khi pressing không đủ sắc, hàng tiền vệ lại lùi quá sâu, Serie A rơi vào trạng thái bế tắc ở trung tuyến. Dù vẫn sở hữu những tiền vệ chuyền bóng tốt như Manuel Locatelli hay Hakan Calhanoglu, các đội bóng Ý lại thiếu người đứng trong, đứng giữa các tuyến để tạo áp lực lên khối phòng ngự đối phương. Bóng vì thế chỉ loanh quanh theo hình chữ U trước hàng thủ đối thủ, không xuyên tuyến, không đột biến. Inter của Cristian Chivu hiếm khi để trung vệ lệch biên dâng cao hỗ trợ biên, Napoli phụ thuộc vào khả năng thoát pressing của Stanislav Lobotka nhưng thiếu đường chuyền đổi trạng thái. Căn bệnh này lan sang đội tuyển Ý dưới thời Gennaro Gattuso, khi đội hình kiểm soát bóng trông như 4-0-6, khoảng trống ở tuyến giữa bị bỏ trống, dẫn tới việc dù cầm bóng 71% trước Bắc Ireland, Azzurri vẫn không thể khai thác hiệu quả khu vực Zone 14.