Tách kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học sau gian lận thi cử: Có giảm tiêu cực hay tăng gánh nặng?

Sau vụ gian lận nghiêm trọng tại kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 ở Tuyên Quang, đề xuất tách kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học tiếp tục thu hút nhiều ý kiến.

Có nên tách kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học sau gian lận thi cử?

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh mới đây đã đề nghị Chính phủ quan tâm nghiên cứu kỹ hai quan điểm về việc tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT để đưa ra giải pháp hữu hiệu.

Theo đó, việc tổ chức hai kỳ thi hai trong một, gồm tốt nghiệp THPT và xét tuyển đại học, có thuận lợi là tiết kiệm công sức cho người dân và chi phí cho xã hội; song cũng bộc lộ bất cập khi thí sinh chịu áp lực phải đạt điểm cao để xét tuyển đại học, từ đó làm gia tăng nguy cơ phát sinh tiêu cực. Theo ông Nguyễn Đắc Vinh, nên chăng nghiên cứu tách hai kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học. Kỳ thi tốt nghiệp THPT tập trung đánh giá kết quả học tập của học sinh sau 12 năm phổ thông, qua đó phản ánh chất lượng giáo dục và làm cơ sở điều chỉnh chính sách.

"Việc tuyển sinh đại học nên giao cho các cơ sở giáo dục đại học chủ động thực hiện, tương tự cách nhiều trường đang áp dụng với các kỳ thi đánh giá năng lực và phương thức tuyển sinh riêng", ông Vinh cho biết.

Thí sinh trong buổi làm thủ tục dự thi tốt nghiệp năm 2026 tại Hà Nội. Ảnh: Tào Nga

Ý kiến trên nhận được nhiều ý kiến từ giáo viên, học sinh, phụ huynh và các nhà quản lý giáo dục.

Trao đổi với PV báo Dân Việt, ThS. NCS Nguyễn Hữu Quyết, giáo viên bộ môn Giáo dục Kinh tế và Pháp luật, Trường TH, THCS và THPT Khương Hạ, Hà Nội, cho rằng đối với ngành giáo dục, những vụ việc như ở Tuyên Quang có thể làm giảm niềm tin của xã hội vào tính công bằng, minh bạch của các kỳ thi. Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, ngành giáo dục đã không ngừng đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá và ứng dụng công nghệ nhằm bảo đảm sự khách quan. Chỉ một số ít hành vi sai phạm cũng có thể ảnh hưởng đến hình ảnh, uy tín của cả hệ thống, trong khi đại đa số cán bộ quản lý và giáo viên vẫn đang làm việc nghiêm túc, trách nhiệm và tận tâm.

“Theo tôi, giải pháp không chỉ nằm ở việc tăng cường giám sát hay hoàn thiện quy trình tổ chức thi mà còn cần được thực hiện đồng bộ từ nhiều phía. Cần tiếp tục ứng dụng công nghệ trong quản lý, nâng cao trách nhiệm của từng cá nhân tham gia tổ chức kỳ thi, đồng thời xử lý nghiêm các hành vi vi phạm theo đúng quy định của pháp luật để bảo đảm tính răn đe. Song song với đó, nhà trường cần đẩy mạnh giáo dục đạo đức, giáo dục ý thức công dân, xây dựng văn hóa trung thực trong học tập ngay từ những việc nhỏ như làm bài kiểm tra, làm bài tập hay tham gia các hoạt động học tập hằng ngày. Gia đình cũng cần đồng hành với nhà trường, giảm áp lực thành tích và động viên con em phát triển bằng chính năng lực của mình", thầy Quyết cho hay.

Theo thầy Vũ Khắc Ngọc, giáo viên dạy Hóa, cần nhìn nhận vụ việc gian lận tại một điểm thi trong bối cảnh của một kỳ thi quy mô quốc gia với hơn 1 triệu thí sinh và hàng triệu bài thi. Sai phạm là rất nghiêm trọng, cần xử lý nghiêm, nhưng không nên vì một vụ việc mà phủ nhận toàn bộ giá trị của kỳ thi tốt nghiệp THPT.

Thầy Ngọc cho rằng, nếu tách riêng kỳ thi tốt nghiệp và xét tuyển sinh đại học hoặc gia tăng vai trò của các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy, xã hội chưa chắc sẽ được hưởng lợi nhiều hơn. Việc này có thể làm tăng chi phí, thời gian và áp lực cho thí sinh, phụ huynh, đồng thời làm mất đi nguồn dữ liệu chung có giá trị phục vụ cả mục tiêu xét tốt nghiệp và tuyển sinh.

Theo thầy Vũ Khắc Ngọc, vụ gian lận lần này được phát hiện chính nhờ sự minh bạch của dữ liệu thi. Đây là một ưu điểm của kỳ thi chung, giúp các dấu hiệu bất thường được nhận diện và xử lý.

Thầy Ngọc cũng cho rằng gian lận trong thi cử không phải hiện tượng chỉ xảy ra ở Việt Nam hay chỉ xuất hiện ở kỳ thi tốt nghiệp THPT. Nhiều kỳ thi quốc tế hoặc các kỳ thi chuẩn hóa cũng từng ghi nhận những sự cố, từ lộ đề, lỗi kỹ thuật đến vi phạm quy chế thi.

Từ thực tế đó, theo thầy Ngọc, điều quan trọng là phải xử lý nghiêm các hành vi gian lận, đồng thời rà soát, hoàn thiện quy trình tổ chức để bịt kín các kẽ hở, thay vì đưa ra những thay đổi lớn đối với toàn bộ hệ thống chỉ từ một vụ việc.

Thầy Vũ Khắc Ngọc nhấn mạnh, trước khi đưa ra các quyết sách cải cách, cần chờ kết luận chính thức của cơ quan điều tra để làm rõ bản chất, quy mô và phương thức gian lận, từ đó có giải pháp phù hợp, tránh những điều chỉnh mang tính cực đoan có thể tạo ra những hệ lụy mới.

Có một kỳ thi chung vẫn là cần thiết nhằm bảo đảm sự thống nhất và công bằng

NGƯT Nguyễn Văn Ngai, nguyên Phó Giám đốc Sở GDĐT TP.HCM, cho rằng, các quy định của Bộ GDĐT về tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT hiện nay đã được xây dựng khá chặt chẽ, bao quát từng khâu từ ra đề, in sao đề, coi thi đến chấm thi.

“Các quy định của Bộ đã rất cụ thể, rõ ràng. Điều quan trọng là ý thức trách nhiệm của những người trực tiếp tham gia tổ chức kỳ thi, đồng thời phải tăng cường công tác kiểm tra, giám sát để ngăn ngừa tiêu cực", ông Ngai nói.

Nguyên Phó Giám đốc Sở GDĐT TP.HCM cho biết, trong nhiều năm trực tiếp phụ trách công tác tổ chức thi tại TP.HCM, các kỳ thi nhìn chung đều được tổ chức nghiêm túc. Theo ông, bên cạnh việc quán triệt quy chế, cần chú trọng giáo dục ý thức, đạo đức nghề nghiệp đối với đội ngũ làm nhiệm vụ thi. Bởi dù công tác thanh tra, giám sát có được tăng cường đến đâu cũng không thể theo sát mọi thời điểm, mọi khâu.

"Tính trung thực, trách nhiệm của người làm công tác thi vẫn là yếu tố quyết định. Song song với đó, những trường hợp cố tình vi phạm phải bị xử lý thật nghiêm để tạo sức răn đe, tránh tái diễn các vụ việc tương tự", ông Ngai nhấn mạnh.

Trước ý kiến cho rằng nên giao các địa phương tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT hay bỏ kỳ thi tốt nghiệp THPT, ông Ngai cho rằng trước mắt chưa thể bỏ kỳ thi vì Luật Giáo dục hiện hành vẫn quy định học sinh hoàn thành chương trình THPT phải tham dự kỳ thi để được công nhận tốt nghiệp.

“Luật hiện hành không quy định cụ thể cơ quan nào phải trực tiếp tổ chức kỳ thi. Do vậy, nếu kỳ thi chỉ nhằm mục tiêu công nhận tốt nghiệp THPT, có thể giao địa phương tổ chức. Còn nếu vẫn đồng thời là căn cứ quan trọng để tuyển sinh đại học, việc có một kỳ thi chung vẫn là cần thiết nhằm bảo đảm sự thống nhất và công bằng", ông Ngai nêu quan điểm.

Vụ hơn 140 điểm 10 toán ở Tuyên Quang: Chuyên gia nói gì?

Liên quan vụ việc xảy ra tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang trong Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, cơ quan điều tra đang tiếp tục xác minh,...

Bấm xem >>