Giáo viên livestream, quay học sinh làm nội dung bán hàng gây tranh cãi

TRUNG QUỐC - Từ chia sẻ bài giảng, hướng dẫn giải bài tập đến làm tiểu phẩm hài về trường lớp, các “giáo viên vlogger” ngày càng phổ biến trên nền tảng video ngắn. Xu hướng này đang gây ra nhiều tranh cãi.

Từ chia sẻ bài giảng đến bán hàng livestream

Trong khi một số giáo viên dùng mạng xã hội để chia sẻ kinh nghiệm giảng dạy và tài liệu học tập, ranh giới giữa nhà giáo và người sáng tạo nội dung kiếm tiền đang dần mờ nhạt.

Việc giáo viên quay tiểu phẩm trong lớp với học sinh làm “diễn viên phụ”, livestream trong giờ làm việc, thậm chí bán hàng trực tuyến đã làm dấy lên tranh luận: Liệu giáo viên có thể hoàn thành tốt nhiệm vụ giảng dạy khi đồng thời theo đuổi sự nghiệp “người nổi tiếng trên mạng”?

Theo China Daily, chỉ cần tìm kiếm từ khóa “giáo viên” trên các nền tảng video ngắn lớn, có thể thấy rất nhiều tài khoản tự nhận là nhà giáo. Những tài khoản này thường giới thiệu mình là “giáo viên nhiều kinh nghiệm”, đăng video ngắn về bài giảng, cách giải bài tập hoặc cuộc sống lớp học, đồng thời livestream và quảng bá sản phẩm trong gian hàng trực tuyến. Trong nhiều video, học sinh xuất hiện khá nổi bật, góp phần thu hút người xem và tăng tương tác.

Chẳng hạn, một tài khoản trên nền tảng video ngắn Douyin với tên “Cô giáo tiếng Anh Tiểu Lưu” giới thiệu chủ tài khoản là “giáo viên chủ nhiệm tiếng Anh trung học cơ sở sinh sau năm 1995”. Tài khoản này đăng nhiều video quay trong văn phòng và lớp học, trong đó gương mặt học sinh hiện rõ. Tài khoản có hơn 108.000 người theo dõi và bày bán 53 sản phẩm, từ sách học tập đến đồ ăn vặt.

Một giáo viên mầm non tại Trung Quốc từng nổi tiếng khi livestream trên Douyin. Ảnh: Next Shark

Một tài khoản khác mang tên “Thầy giáo Ngữ văn Lý” thậm chí có tới 860.000 người theo dõi. Nội dung video chủ yếu quay trong lớp học với sự xuất hiện của học sinh, còn gian hàng trực tuyến có 46 sản phẩm, phần lớn là các loại thực phẩm bổ sung dinh dưỡng.

“Nếu họ dồn tâm trí vào việc livestream thì liệu còn làm tốt công việc chính không?”, một bình luận đặt câu hỏi, phản ánh sự băn khoăn của nhiều người.

Ranh giới giữa giáo dục và kiếm tiền trên mạng

Theo quy định về chuẩn mực nghề nghiệp của giáo viên do Bộ Giáo dục Trung Quốc ban hành, giáo viên không được “làm thêm có thù lao nếu việc đó ảnh hưởng đến nhiệm vụ chính”. Ngoài ra, Bộ luật Dân sự nước này cũng bảo vệ quyền đối với hình ảnh cá nhân, đồng nghĩa giáo viên không được sử dụng hình ảnh học sinh khi chưa có sự đồng ý của các em hoặc người giám hộ, đặc biệt nếu nhằm mục đích thương mại.

Trước thực tế này, nhiều chuyên gia cho rằng cần có quy định rõ ràng hơn để bảo đảm mục tiêu cốt lõi của giáo dục không bị lệch hướng.

Ông Thái Chấn Hoa, Phó Giáo sư Trường Quản trị công (Đại học Tương Đàm), cho rằng việc giáo viên livestream là một dạng tự đổi mới trong thời đại số và có thể trở thành công cụ hữu ích, nhất là khi nguồn lực giáo dục giữa các khu vực còn chênh lệch.

Tuy vậy, ông nhấn mạnh cần xác định “ranh giới hợp lý”. Theo ông, có thể dựa vào ba tiêu chí: Hoạt động đó có ảnh hưởng đến công việc giảng dạy, có xâm phạm quyền lợi của học sinh và có làm suy giảm sự công bằng trong giáo dục hay không.

Ông cho rằng sự khác biệt cơ bản giữa việc chia sẻ kiến thức và việc kiếm lợi từ nghề nghiệp nằm ở mục đích và định hướng giá trị.

Chia sẻ kiến thức xuất phát từ tinh thần phục vụ cộng đồng giáo dục. Ngược lại, việc kiếm lợi chuyên nghiệp hướng tới mục tiêu thương mại hóa, biến lớp học và đời sống học đường thành nội dung thu hút người xem.

Nếu giáo viên chia sẻ kiến thức ngoài giờ làm việc và không lợi dụng vị trí của mình để kiếm lợi, đó có thể được xem là sự mở rộng hợp lý của nghề nghiệp. Ngược lại, livestream trong giờ dạy hoặc sử dụng học sinh như “công cụ thu hút lượt xem” là hành vi vi phạm đạo đức nghề nghiệp.

Ông Cao Hàng, Phó Viện trưởng Học viện Giáo dục (Đại học Nhân dân Trung Quốc), cũng cảnh báo những hệ lụy đáng lo ngại của xu hướng này. Theo ông, việc quay video học sinh, kể cả trong giờ nghỉ, có thể xâm phạm quyền nghỉ ngơi và quyền đối với hình ảnh cá nhân của các em.

“Một số video quay cận mặt học sinh, vô tình công khai dữ liệu sinh trắc học của các em. Những dữ liệu này có thể bị các công cụ AI lợi dụng cho mục đích phi pháp như tống tiền”, ông cảnh báo.

Ông cũng bày tỏ lo ngại về những video tập trung vào việc kỷ luật học sinh hoặc quay cận cảnh nữ sinh theo cách dễ thu hút các bình luận thiếu lành mạnh trên mạng, dễ gây ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển tâm lý của các em.

Ngoài ra, việc quay và biên tập video ngắn đòi hỏi nhiều thời gian, có thể khiến giáo viên phân tán sự tập trung khỏi việc cải thiện phương pháp giảng dạy. Việc quảng bá thương mại hoặc livestream bán hàng cũng dễ khiến họ bị nghi ngờ làm thêm trái phép.

Các chuyên gia cho rằng cần có cách tiếp cận toàn diện, không chỉ đơn thuần là cấm đoán mà còn phải định hướng tích cực.

Ông Thái đề xuất cơ quan quản lý giáo dục xây dựng cơ chế quản lý khép kín, gồm các bước như đăng ký và kiểm duyệt nội dung trước khi đăng, giám sát thường xuyên các tài khoản giáo viên đã xác thực và xử lý sau vi phạm bằng cách gắn các hành vi sai phạm trên mạng với đánh giá nghề nghiệp, xét danh hiệu hoặc khen thưởng.

Ông cũng nhấn mạnh cần phân định rõ ràng giữa “không gian giảng dạy” và “không gian cá nhân”.

Theo ông, giáo viên cũng có quyền tự do thể hiện như mọi công dân trong thời gian riêng tư. Tuy nhiên, khi đăng tải nội dung với tư cách nghề nghiệp, ngay cả ngoài khuôn viên trường học, họ vẫn cần tuân thủ các chuẩn mực đạo đức nghiêm ngặt hơn.

“Giáo viên có ảnh hưởng lớn đến học sinh. Nếu thấy thầy cô phớt lờ quy định hoặc chạy theo lợi ích thương mại trên mạng, học sinh có thể coi đó là điều bình thường”, ông nói.

Từ vụ giáo viên bị "tố" bắt học sinh tiểu học liếm đất ở Phú Thọ: Một hình thức làm nhục trẻ em công khai

Theo chuyên gia, bắt trẻ liếm đất là một hình thức làm nhục công khai. Trong tâm lý học giáo dục, sự xấu hổ cưỡng ép (toxic shame) có thể để lại dấu...

Bấm xem >>