Chuyên gia quốc tế: Mỹ, Israel tấn công Iran ở thời điểm vô cùng nguy hiểm, hậu quả khó lường

Quyết định mở chiến dịch không kích quy mô lớn nhằm vào Iran của Mỹ và Israel bị giới quan sát nhận định là một bước đi đầy rủi ro, có thể đẩy Trung Đông vào vòng xoáy bất ổn mới với những hệ quả khó dự đoán.

Mỹ, Israel nhận thấy cơ hội chiến lược không thể bỏ lỡ

Mỹ, Israel tấn công Iran khiến Đại giáo chủ Ali Khamenei và nhiều quan chức Iran thiệt mạng. (Ảnh: Getty Images).

Theo BBC News, căng thẳng leo thang nghiêm trọng khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố Lãnh tụ Tối cao Iran, Đại giáo chủ Ali Khamenei, đã thiệt mạng ngay trong ngày đầu tiên của đợt không kích phối hợp giữa Mỹ, Israel. Thông tin này sau đó được truyền hình nhà nước Iran xác nhận, làm thay đổi hoàn toàn cục diện chính trị tại Tehran.

Israel mô tả chiến dịch là hành động “đánh phủ đầu”, thậm chí gọi đây là chiến dịch lớn nhất trong lịch sử không quân nước này. Tuy nhiên, theo phân tích của BBC News, chưa hề có bằng chứng cho thấy Iran chuẩn bị tiến hành một cuộc tấn công cận kề nhắm vào Israel để hợp lý hóa việc Tel Aviv dùng khái niệm “đánh phủ đầu” để biện minh cho động thái của mình theo luật tự vệ quốc tế.

Thay vào đó, nhiều dấu hiệu cho thấy đây là một “cuộc chiến đã được lựa chọn” – được tính toán dựa trên đánh giá rằng chính quyền Hồi giáo tại Tehran đang ở thời điểm dễ tổn thương, bình luận viên quốc tế Jeremy Bowen của BBC News nhấn mạnh.

Iran hiện phải đối mặt với khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng, dư chấn từ các cuộc biểu tình bị trấn áp hồi đầu năm, cùng hệ thống phòng thủ suy yếu sau cuộc xung đột mùa hè năm ngoái. Washington và Tel Aviv dường như đã kết luận rằng đây là cơ hội chiến lược không nên bỏ lỡ.

Toan tính của Mỹ, Israel

Tuy nhiên, chiến tranh vốn là hành động chính trị, và một khi đã bắt đầu, rất khó kiểm soát. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu từ lâu coi Iran là mối đe dọa lớn nhất đối với an ninh quốc gia. Với ông, chiến dịch lần này là cơ hội để giáng đòn nặng nề vào năng lực quân sự và cấu trúc quyền lực của Tehran. Đáng chú ý, Israel cũng chuẩn bị bước vào kỳ tổng tuyển cử cuối năm – và kinh nghiệm hai năm xung đột với Hamas cho thấy vị thế chính trị của ông Netanyahu thường được củng cố trong thời chiến.

Về phía Mỹ, mục tiêu của ông Trump có phần biến động. Ông từng tuyên bố chương trình hạt nhân Iran đã bị “xóa sổ” bởi cuộc tập kích trước đó, nhưng đồng thời liên tục cảnh báo về tham vọng hạt nhân của Tehran. Iran phủ nhận việc theo đuổi vũ khí hạt nhân, song việc làm giàu uranium ở mức cao – vượt nhu cầu dân sự – khiến phương Tây nghi ngờ nước này muốn giữ “lựa chọn chế tạo bom” trong tay. Cho đến nay, Mỹ và Israel chưa từng công bố bằng chứng cụ thể rằng Iran sắp hoàn tất một quả bom hạt nhân.

Iran sẽ không khuất phục, thế giới bước vào vòng xoáy bất ổn mới

Cả ông Trump lẫn ông Netanyahu đều phát đi thông điệp rằng cuộc chiến có thể mở ra “giờ khắc tự do” cho người dân Iran và tạo cơ hội thay đổi chế độ. Tuy nhiên, lịch sử cho thấy không có tiền lệ nào về việc một chính quyền sụp đổ chỉ vì không kích. Trường hợp của Iraq năm 2003 hay Libya năm 2011 đều cần tới lực lượng nổi dậy hoặc bộ binh quy mô lớn, và kết cục là nhà nước tan rã, nội chiến kéo dài và hàng nghìn người thiệt mạng.

Ngay cả khi lãnh tụ tối cao bị loại bỏ, hệ thống chính trị Iran không phải là mô hình “một người”. Cấu trúc quyền lực phức tạp của nước này, được chống lưng bởi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), vẫn có khả năng duy trì sự kế nhiệm. IRGC tồn tại song song với quân đội chính quy và có nhiệm vụ bảo vệ chế độ trước các mối đe dọa trong và ngoài nước. Khả năng lực lượng này chấp nhận đầu hàng là rất thấp, bởi yếu tố “tử vì đạo” ăn sâu trong hệ tư tưởng Cộng hòa Hồi giáo.

Trong bối cảnh đó, nguy cơ leo thang toàn khu vực là điều khó tránh khỏi. Các quốc gia láng giềng, đặc biệt là Ả Rập Xê Út, chắc chắn lo ngại trước làn sóng bất ổn mới. Trung Đông vốn đã mong manh bởi xung đột kéo dài, và bất kỳ cuộc chiến mở rộng nào cũng có thể lan ra ngoài biên giới, ảnh hưởng đến an ninh năng lượng và kinh tế toàn cầu.

Theo phân tích của BBC, điều nguy hiểm nhất hiện nay không chỉ là những đợt không kích, mà là tính toán sai lầm chiến lược. Nếu mục tiêu là thay đổi chế độ, đó sẽ là canh bạc lớn với hệ quả khôn lường. Còn nếu mục tiêu chỉ là làm suy yếu Iran, thì cuộc xung đột kéo dài có thể bào mòn nguồn lực của chính Mỹ, Israel.

Trong một khu vực vốn có “khả năng xuất khẩu khủng hoảng”, việc bùng phát một cuộc chiến mới ở thời điểm này không chỉ làm sâu sắc thêm bất ổn Trung Đông, mà còn đặt thế giới vào một vòng xoáy nguy hiểm hơn bao giờ hết.