Loạt dinh thự trăm tuổi đổ nát ở miền Tây

Hàng chục dinh thự cổ 100 năm tuổi tại Tây Ninh, Đồng Tháp, Cà Mau... không được chăm sóc, trùng tu, hiện xuống cấp, hư hại nặng, nhiều căn bỏ hoang cỏ mọc um tùm.

Cụm di tích "Xóm nhà giàu" ở xã Thanh Phú Long (huyện Châu Thành, Long An cũ), nay thuộc xã Thuận Mỹ, tỉnh Tây Ninh, gồm 3 căn nhà cổ của dòng họ Nguyễn Hữu, từng là những phú hào trong vùng thuở xưa.

Những ngôi biệt thự cổ được xây dựng từ năm 1900-1929, mỗi căn rộng khoảng 500 m2, kiến trúc tương tự nhau gồm 3 gian, 2 chái có tường bao trang trí sắt nghệ thuật. 19 năm trước 3 căn nhà được công nhận di tích cấp quốc gia. Trong ảnh là căn biệt thự đang tu sửa của bà Nguyễn Thị Ngà, 75 tuổi, so với 6 năm trước.

Nhiều năm, chủ nhà đã nhiều lần kiến nghị nhưng chưa được trùng tu khiến công trình xuống cấp. Cuối tháng 5, do nước mưa dột từ mái ngói làm ướt nhiều đồ đạc bên trong, chủ nhà phải thuê thợ tháo các viên ngói bể để thay mới.

Nền nhà đang bị lún khoảng 10 cm, tường nứt, mái ngói dột nhiều vị trí.

Do quá trình sửa chữa bụi bặm, vật liệu rơi vãi nên các đồ vật trong nhà được di dời tạm hoặc dùng bìa carton che chắn.

"Đang vào mùa mưa nên chúng tôi vừa sửa vừa xem thời tiết để kịp dùng bạt nhựa che đồ đạc khỏi ướt", bà Ngà nói.

Công nhân vận chuyển các viên gạch vỡ từ nóc nhà. Một bên cửa chính của căn nhà cổ cột đã gãy mất, tường, gạch vỡ vụn, chủ nhà phải dùng thanh gỗ chống đỡ tạm.

Cách đó 70 km, Đồng Tháp là một trong các địa phương có nhiều nhà cổ. Sau sáp nhập, thống kê chưa đầy đủ tỉnh hiện có 3 nhà, cụm nhà cổ là di tích cấp quốc gia, 11 di tích cấp tỉnh cùng gần 40 căn nhà cổ chưa được công nhận di tích. Nhiều căn nhà cổ do nhà nước quản lý đang bỏ hoang, xuống cấp như nhà cổ huyện Chiếu ở xã An Thạnh Thủy, nhà Huyện mẫu ở xã Cái Bè.

Trong ảnh là nhà cổ Huyện mẫu được xây năm 1910. Trước đây, căn nhà từng được một số hội, đoàn thể dùng làm trụ sở, tuy nhiên từ sau sáp nhập hiện căn nhà bỏ không.

Do không được bảo quản, chăm sóc hiện phần mặt tiền nhà bị dây leo bao phủ. Sơn tường nhà cũng bong tróc nhiều chỗ, nhiều cửa lá sách gỗ đã hư hại.

Tương truyền căn nhà trước đây của một vị quan huyện. Sau khi ông mất người vợ được thừa hưởng căn nhà cùng nhiều đất đai. Dân nghèo sau đó xin mượn đất cất nhà bà đều sẵn lòng. Người dân vì vậy hay gọi bà là huyện mẫu.

Gian nhà chính nền gạch, tường cùng trần nhà vẫn còn khá mới. Tuy nhiên, phần nhà sau đã xuống cấp, nền đọng nước, tường ẩm mốc, bong tróc. Cầu thang gỗ lên tầng một nhiều chỗ hư hại.

Tại tỉnh Cà Mau có 21 nhà cổ, trong đó có 16 ngôi nhà được xếp hạng là di tích cấp tỉnh. Hiện 8 căn nhà trong tình trạng xuống cấp, một số căn cần được trùng tu.

Trong ảnh là di tích lịch sử trụ sở Tỉnh ủy lâm thời Bạc Liêu (1945 – 1946), nằm trên đường 30/4, phường Bạc Liêu, còn gọi là nhà Carrie trước đây là căn biệt thự cổ do người Pháp xây dựng trên 100 năm tuổi.

Do xuống cấp nghiêm trọng, 3 năm trước tòa nhà đã bị tháo dỡ, hiện vị trí căn nhà cũ chính quyền đã cho xây bia kỷ niệm.

Dinh tỉnh trưởng Bạc Liêu do người Pháp xây dựng, còn gọi là tòa bố hay nhà cổ số 29 nằm đường Trần Phú, phường Bạc Liêu đã trên 100 năm tuổi. Căn nhà từng là trụ sở của Trung tâm phát triển quỹ nhà và đất tỉnh Bạc Liêu cũ.

Sau khi trung tâm này dời về nơi mới, căn nhà bỏ không khoảng 10 năm nay. Do không được chăm sóc, bảo quản hiện công trình bị cây cỏ mọc um tùm.

Di tích kiến trúc nghệ thuật nhà cổ số 174 (tên cũ là nhà ông Trương Xuân), đường Điện Biên Phủ, phường Bạc Liêu. Trước đây là trụ sở Trường Thể dục Thể thao – Sở Văn hóa, thể thao và du lịch tỉnh Bạc Liêu cũ, hiện nay bỏ trống không sử dụng. Hiện mái tôn, cửa xuống cấp.

Hoàng Nam - Chúc Ly

Bài 2: Sống khổ trong biệt thự trăm tuổi